ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ได้จัดการประชุมประจำปีทางมานุษยวิทยาครั้งที่ 7 หัวข้อยกเครื่องเรื่องวัฒนธรรมศึกษา ระหว่างวันที่ 26-28 มีนาคม 2551 โดยมีผู้เข้าร่วมประชุมประมาณ 570 คน การประชุมครั้งนี้ มีเป้าหมายเพื่อทบทวนและทำความเข้าใจเรื่องการศึกษาวัฒนธรรมและหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษาในประเทศไทย ซึ่งปัจจุบันมีสถาบันการศึกษาหลายแห่งกำลังเปิดหลักสูตรนี้ การทำความเข้าใจหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษาในประเทศไทยอาจทำให้เห็นว่า “วัฒนธรรมศึกษา” ในแต่ละสถาบันมีแนวทางการศึกษาอย่างไร แตกต่างจากหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษาในต่างประเทศอย่างไร โดยเฉพาะสกุลเบอร์มิงแฮมซึ่งเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมศึกษาสมัยใหม่ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรได้กำหนดให้นักวิชาการเขียนบทความจำนวน 12 เรื่อง โดยมีประเด็นครอบคลุมทั้งเรื่องทฤษฎี กรณีศึกษา และปรากฎการณ์เกี่ยวกับหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษารวมทั้งทบทวนความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับแนวคิดเรื่องวัฒนธรรมในการศึกษาสังคมไทย มีการเสวนาโต๊ะกลมในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับดนตรี วรรณคดี การถ่ายภาพ และการบริหารงานวัฒนธรรม บทความเรื่องความเข้าใจวัฒนธรรมในงานวิจัยสังคมไทย ของ ศ.ดร.อานันท์ กาญจนพันธุ์เสนอว่าการศึกษาวัฒนธรรมในสังคมไทยแบ่งได้ตามยุคสมัยเป็น 5 กลุ่ม แต่ละกลุ่มจะมีความแตกต่างและวิพากษ์วิจารณ์ซึ่งกันและกัน ความต่างนี้สะท้อนความเข้าใจวัฒนธรรมที่ต่างกันอานันท์อธิบายว่าการวิจัยวัฒนธรรมที่จะมีพลังในการวิเคราะห์สูง ขึ้นอยู่กับการตั้งคำถามกับมโนทัศน์ ที่อยู่ในความเข้าใจวัฒนธรรมแต่ละลักษณะให้มากขึ้น ขณะเดียวกันก็ควรจะวิพากษ์วิจารณ์ความคิดความเข้าใจต่างๆ ก่อนที่จะประยุกต์ใช้ในการวิจัย และพร้อมที่จะเลือกผสมผสานความคิด ที่แตกต่างกันให้ทันกับการตั้งคำถามใหม่ๆ ซึ่งผันแปรไปตามการเปลี่ยนแปลงรอบๆตัวและเชื่อมโยงกับบริบทที่มีความหลากหลายและไร้พรมแดนมากขึ้น บทความของ ดร.ฐิรวุฒิ เสนาคำ เรื่องวัฒนธรรมศึกษาแบบไทยๆ อธิบายว่าหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษาของไทยเติบโตท่ามกลางอุตสาหกรรมวัฒนธรรมไทย แต่วิธีการศึกษายังมีลักษณะเป็นเชิงเดี่ยว หรือเน้นความเป็นท้องถิ่นอย่างเข้มข้น มองไม่เห็นมิติของความซับซ้อนทางวัฒนธรรม เพราะปัจจุบันวัฒนธรรมมีลักษณะข้ามพรมแดน นอกจากนั้นควรจะมีการวิพากษ์วิจารณ์วัฒนธรรมให้มากขึ้น มิใช่แค่การอนุรักษ์วัฒนธรรมชาติไทยอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน บทความของ ดร.ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี อธิบายว่าอิทธิพลของวัฒนธรรมศึกษาในวิชามานุษยวิทยา มีทั้งกลุ่มที่ตอบรับและกลุ่มที่วิพากษ์วิจารณ์ สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นการปะทะสังสรรค์ทางความคิดของโลกวิชาการสมัยใหม่ และการเมืองเรื่องของศาสตร์และปฏิบัติการแห่งการสร้าง “วัฒนธรรม” ดังนั้นสิ่งที่ท้าทายมานุษยวิทยาในคริสต์ศตวรรษที่ 21 ก็คือมโนทัศน์ทาง วัฒนธรรมกำลังกลายเปน็ สินค้าที่ถูกนำไปใช้โดยศาสตร์แขนงอื่นๆ โดยเฉพาะศาสตร์วัฒนธรรมศึกษา บทความของ ดร.วสันต์ ปัญญาแก้ว เสนอว่าวัฒนธรรมศึกษาในอังกฤษ เป็นการศึกษาปรากฏการณ์สังคมเชิงวิพากษ์ ที่มีรากฐานทางปัญญาก่อตัวพัฒนาขึ้นมาภายใต้บริบทประวัติศาสตร์เศรษฐกิจการเมืองบนเกาะอังกฤษยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเมืองของกลุ่มซ้ายใหม่ โดยมีผู้นำทางความคิดที่สำคัญคือสจ๊วต ฮอลล์ ซึ่งให้ความสนใจศึกษาวัฒนธรรมของคนสามัญธรรมดา หรือพบเห็นในชีวิตประจำวัน บรรยากาศการต่อต้านสงครามเวียดนามในปี ค.ศ.1968 ทำให้การศึกษาวัฒนธรรมหันมาสนใจ “การเมืองของวัฒนธรรม” และมีการนำแนวคิดทฤษฎีที่หลากหลายมาศึกษา สนใจประสบการณ์ของมนุษย์ในฐานะผู้กระทำการ หรือทำให้สังคมเปลี่ยนแปลง บทความของดร.เกษม เพ็ญภินันท์ อธิบายว่าปลายทศวรรษที่ 1970 เป็นต้นมามีเพียงอุดมการณ์ประชาธิปไตยเท่านั้นที่ขับเคลื่อนโลก ทำให้ความสัมพันธ์ของผู้คนเปลี่ยนไปโดยเน้นเรื่องความเท่าเทียม ส่งผลให้สังคมศาสตร์หันมาสนใจเรื่องราวของวิถีชีวิตและมิติทางวัฒนธรรมการเกิดขึ้นของวัฒนธรรมศึกษาสัมพันธ์กับเรื่องนโยบายเชิงวัฒนธรรม การจัดการทางวัฒนธรรมอุตสาหกรรมเชิงวัฒนธรรม และพลเมืองเชิงวัฒนธรรม สิ่งเหล่านี้เป็นปฏิบัติการทางการเมืองท่ามกลางกระแสโลกที่ ซึ่งพื้นที่ทางวัฒนธรรมไม่มีขอบเขตชัดเจนแต่ข้ามพรมแดนรัฐชาติ เป็นภาพสะท้อนชีวิตของมนุษย์สมัยใหม่ที่เต็มไปด้วยความขัดแย้ง และความไม่แน่นอนในการดำเนินชีวิต มนุษย์ต้องพบกับความแตกต่างทางความคิด เชื้อชาติ และวัฒนธรรม ดังนั้นวัฒนธรรมศึกษาจึงต้องใช้แนวคิดทฤษฎีและวิธีวิทยาที่หลากหลายจนมีลักษระเป็น “สหวิทยาการ” การประชุมครั้งนี้เปิดโอกาสให้นักมานุษยวิทยาและนักวิชาการด้านสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์มีข้อถกเถียงทางแนวคิดทฤษฎีที่หลากหลาย มีการตั้งคำถามเกี่ยวกับสถานภาพของวัฒนธรรม ศึกษาแบบไทยๆว่าเป็นอย่างไร ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อนักวิชาการไทยปัจจุบันที่อาจต้องกลับมาทบทวนการศึกษาวัฒนธรรมของตนเอง และการพัฒนาหลักสูตรวัฒนธรรมศึกษาที่จะเกิดขึ้นในอนาคต