วัตถุประสงค์ของงานวิจัยชิ้นนี้มุ่งที่จะค้นหาถึงสาเหตุปัจจัยที่ควบคุม กำเนิด พัฒนาการ และการเปลี่ยนแปลงของเมืองตลาด ที่ตั้งอยู่ริมเครือข่ายแม่น้ำในเขตที่ราบลุ่มภาคกลางของประเทศไทย โดยยกตลาดเก้าห้องเป็นกรณีศึกษา งานวิจัยชิ้นนี้ยังมุ่งที่จะค้นหาลักษณะรูปแบบของการออกแบบวางผังชุมชนตลาดเก้าห้อง และเรือนแถวค้าขาย ซึ่งเป็นองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมที่สำคัญของชุมชน จากการศึกษาพบว่าตลาดเก้าห้องเป็นตลาดที่มีองค์ประกอบต่างๆรองรับการดำเนินชีวิตของผู้คนในชุมชนเปรียบได้กับเมืองเมืองหนึ่ง ซึ่งเป็นเมืองที่มีบทบาทสำคัญในฐานะเมืองค้าขาย ที่ถูกก่อสร้างและพัฒนาขึ้นโดยพ่อค้าชาวจีนในปี พ.ศ. 2467 ห่างจากกรุงเทพฯ ออกไปทางทิศตะวันตก ในบริเวณริมฝั่งแม่น้ำสุพรรณบุรี ตลาดเก้าห้องซึ่งเปรียบได้ดั่งเมืองท่าค้าขายริมแม่น้ำนี้ เคยเป็นศูนย์กลางทางการขนส่งข้าวที่เป็นผลผลิตจากพื้นที่นาที่ล้อมรอบชุมชนอยู่ออกไปไม่ไกล ไปยังกรุงเทพฯ ก่อนถูกส่งต่อไปยังตลาดโลก อันเป็นผลมาจากการเปลี่ยนแปลงทางระบบเศรษฐกิจการค้าของประเทศ ที่เริ่มเปิดเสรีทางการค้ามากขึ้นจากการทำสนธิสัญญาเบาริ่งกับประเทศอังกฤษในปี พ.ศ. 2398 ซึ่งผลจากสนธิสัญญานี้ ทำให้เกิดขยายตัวทางเศรษฐกิจของประเทศเป็นอย่างมาก เกิดการขยายตัวในการตั้งถิ่นฐานออกไปเกิดเป็นเมืองตลาดขึ้นตามแนวเครือข่ายแม่น้ำ ซึ่งถูกใช้เป็นเส้นทางสัญจรหลักในการเดินทางของผู้คน เป็นแหล่งน้ำ และการเข้าถึงสำหรับพื้นที่เกษตรกรรมใหม่ๆ ในช่วงเวลานี้เมืองตลาดจำนวนมากถูกสร้างขึ้นตามริมฝั่งแม่น้ำ เพื่อเป็นศูนย์กลางในการค้าขายผลผลิตทางเกษตร และการลำเลียงผลผลิตสู่เมืองหลวง ในขณะที่ภายในเมืองตลาดเหล่านี้ เรือนแถวค้าขายถูกสร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัยและร้านค้าในอาคารหลังเดียวกัน ตลาดเก้าห้องมีรูปแบบของการกำเนิดและพัฒนาการในลักษณะที่ไม่แตกต่างไปจากเมืองตลาดแห่งอื่นๆ ที่ตั้งอยู่ริมฝั่งเครือข่ายแม่น้ำในเขตที่ราบลุ่มภาคกลางของประเทศแต่อย่างใด แต่ลักษณะเด่นที่แตกต่างไปจากเมืองตลาดแห่งอื่นๆ คือ เมืองตลาดส่วนใหญ่มักได้รับการวางผังโดยให้องค์ประกอบหลักคือ เรือนแถวค้าขายหันหน้าขนานออกไปตามแนวริมฝั่งแม่น้ำเป็นหลัก แต่ตลาดเก้าห้องกลับมีการวางผังที่ให้เรือนแถวค้าขายวางตัวตั้งฉากกับริมฝั่งแม่น้ำเป็นหลักไม่ว่าจะเป็นตลาดล่าง ตลาดกลาง และตลาดบน ซึ่งเป็นตลาดย่อย 3 แห่ง ที่ได้รับการปลูกสร้างและพัฒนาขึ้นมาเรื่อยๆตามลำดับช่วงเวลา ในทิศทางที่ขนานกันไป ซึ่งรวมเป็นชุมชนตลาดเก้าห้องในที่สุด ดังที่เห็นในปัจจุบัน ความซบเซาของชุมชนตลาดเก้าห้องอันเนื่องมาจากการพัฒนาระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมที่รวดเร็ว และเครือข่ายการเดินทางและขนส่งทางบกที่สะดวกรวดเร็ว ได้รับการพัฒนาฟื้นฟูขึ้นมาอีกครั้งจากกระแสการพัฒนาฟื้นฟูย่านชุมชนเก่าต่างๆเพื่อการท่องเที่ยว ซึ่งตลาดเก้าห้องก็มีลักษณะการพัฒนาฟื้นฟู เพื่อรองรับการท่องเที่ยวไปในทิศทางเดียวกันกับชุมชนเก่าแห่งอื่นๆ แต่การพัฒนาฟื้นฟูให้ตลาดเก้าห้องดำรงอยู่ได้ด้วยตนเองในระยะยาวเหมือนอย่างเช่นในอดีต ที่เคยเป็นชุมชนค้าขายที่มีองค์ประกอบของการเป็นเมืองที่ดำรงอยู่ได้ด้วยตนเองรองรับอย่างครบครัน เป็นสิ่งที่ควรให้ความสำคัญและตระหนักถึงในการพัฒนาฟื้นฟูตลาดเก้าห้องขึ้นมาใหม่เป็นอันดับแรก This research aims to clarify the formation of market towns along the channel network in the Central Plains of Thailand, planning and development process of market towns and spatial organization of their architecture, shophouses, by raising Kaohong Market town as a case study, as a part of series of researches to discuss the formation and development of shophouses in Thailand and Southeast Asia. Kaohong Market is a merchant town formed by Chinese Shophouses in 1924 beside the Suphanburi River on the West of Bangkok. The town used to be a hub for conveying rice from farmland to Bangkok to World market, after Thai entered into the Bowring Treaty with England in 1855. Due to this treaty, Thai economy had greatly expanded. In this period market towns gradually developed in the Central Plains of Thailand by using channel network as a means of transportation, while shophouses were built in these market towns as dwelling places and shops for the merchants. Kaohong Market does not have different formation and transformation from the other waterside market towns, however it has a unique town planning. Waterside market towns, in general, are planned parallel to the waterway but all three sub –markets of Kaohong Market, Talad Bon, Talad Klang and Talad Lang are located perpendicularly to the Suphanburi Rivier. Due to the rapid development of capitalism in the country and convenience of transportation and travel by roads, Kaohong Market turned into quite living place. However, boom of tourism during last several years has made Kaohong Market shifts into the lively market town again. This may be good news but the way Kaohong Market is rehabilitated is not different from others famous tourist market towns at present. Whatever the development or rehabilitation of physical or socio-economic standards to the market, Kao Hong Market should be geared to self-sustained community in the long run, as the market used to be in the past.