โครงการกระบวนการการจัดการอย่างมีส่วนร่วมในการจัดการบูรณปฏิสังขรณ์เจ้าพระมหาธาตุของชุมชนบ้านธาตุ และเทศบาลตำบลแสนสุข อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานีมีวัตถุประสงค์ในการศึกษา (1) เพื่อสร้างกระบวนการการจัดการอย่างมีส่วนร่วมในการบูรณปฏิสังขรณ์เจ้าพระมหาธาตุของชุมชนบ้านธาตุและเทศบาลตำบลแสนสุข (2) เพื่อค้นหารูปแบบในการจัดการดูแลเจ้าพระมหาธาตุของชุมชนบ้านธาตุ และเทศบาลตำบลแสนสุข (3) เพื่อศึกษาความเป็นมาและบริบทของเจ้าพระมหาธาตุ (4) เพื่อส่งเสริมการทำงานวิจัยร่วมกันระหว่างนักวิชาการ ชาวบ้าน และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และ (5) เพื่อสร้างจิตสำนึกในการดูแลเจ้าพระมหาธาตุของชาวบ้านชุมชนบ้านธาตุ รูปแบบการดูแลเจ้าพระมหาธาตุโดยชุมชนบ้านธาตุ ประกอบด้วย 5 กิจกรรม คือ การดูแลรักษาความสะอาด การจัดการดอกไม้ ธูปเทียน การดูแลตู้บริจาค การประชาสัมพันธ์ผ่านเสียงตามสาย และการจัดให้มีมัคคุเทศก์น้อย เทศบาลตำบลแสนสุขจัดการดูแลองค์เจ้าพระมหาธาตุ คือ การติดต่อสำนักงานกรมศิลปากรที่ 11 อุบลราชธานี เพื่อออกแบบและดำเนินการบูรณปฏิสังขรณ์องค์เจ้าพระมหาธาตุ การสนับสนุนงบประมาณในการบูรณปฏิสังขรณ์ และปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณองค์เจ้าพระมหาธาตุการนำข้อมูลและประวัติความเป็นมาของเจ้าพระมหาธาตุบรรจุลงในแผ่นพับประชาสัมพันธ์เทศบาลตำบลแสนสุข และมอบหมายให้กองการศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม และกองช่างเทศบาลตำบลแสนสุขเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบดูแลองค์เจ้าพระมหาธาตุ ประวัติความเป็นมาของเจ้าพระมหาธาตุ เชื่อว่าสร้างในสมัยเดียวกับการสร้างพระธาตุพนม โดยมีโครงสร้างเดิมเป็นอิฐก้อนใหญ่ สีดำแดง ลักษณะคล้ายหินทราย ใกล้เคียงกับอิฐที่ใช้ก่อสร้างปราสาทขอม โดยมีความเชื่อว่าสองแนวทาง คือ (1) เจ้าพระมหาธาตุสร้างโดยพระยาขอม โดยพระยาขอมตั้งใจเดินทางไปร่วมสร้างพระธาตุพนม แต่ลูกของพระยาขอมป่วย ทำให้การเดินทางล่าช้าและหยุดพักบริเวณบ้านธาตุ ต่อมาลูกพระยาขอมได้เสียชีวิตลง ประกอบกับทราบข่าวว่าพระธาตุพนมได้สร้างเสร็จแล้ว ด้วยแรงศรัทธาในพระพุทธศาสนา พระยาขอมจึงได้สร้างองค์เจ้าพระมหาธาตุ โดยนำพระบรมสารีริกธาตุ และทรัพย์สมบัติที่ตั้งใจนำไปสร้างพระธาตุพนมบรรจุในองค์เจ้าพระมหาธาตุ (2) เจ้าพระมหาธาตุสร้างโดยคนขอม โดยคนขอมตั้งใจเดินทางไปร่วมสร้างพระธาตุพนม แต่เมื่อเดินทางถึงบริเวณบ้านธาตุ ได้ยินเสียงระฆังตีดังเป็นสัญญาณต่อกันมา เพื่อเป็นสัญญาณว่าพระธาตุพนมสร้างเสร็จเรียบร้อยแล้ว คนขอมจึงตัดสินใจสร้างเจ้าพระมหาธาตุ โดยบรรจุพระบรมสารีริกธาตุและของมีค่าไว้ในองค์เจ้าพระมหาธาตุ และฝังฆ้องไว้ ณ ทิศตะวันตกขององค์เจ้าพระมหาธาตุ การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม (PAR) ระหว่างคณะอาจารย์มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี เทศบาลตำบลแสนสุข และชุมชนบ้านธาตุ โดยทั้งสามฝ่ายได้ร่วมมือกันเก็บรวบรวมข้อมูลชุมชน ประวัติความเป็นมาของเจ้าพระมหาธาตุ การสังเคราะห์ข้อมูลในพื้นที่ การศึกษาดูงาน การกำหนดรูปแบบในการบูรณะปฏิสังขรณ์ ตลอดจนการหารูปแบบการจัดการอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนบ้านธาตุและเทศบาลตำบลแสนสุข ส่วนการดำเนินการบูรณะปฏิสังขรณ์เจ้าพระมหาธาตุ ฯ ดำเนินการโดยสำนักงานกรมศิลปากรที่ 11 อุบลราชธานี โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนจากเทศบาลตำบลแสนสุข จากการวิจัยอย่างมีส่วนร่วมในชุมชน ทำให้ชาวชุมชนบ้านธาตุมีความตื่นตัว และให้ความสนใจเกี่ยวกับความเป็นมาของชุมชน และประวัติความเป็นมาของเจ้าพระมหาธาตุมากขึ้นเหนือสิ่งอื่นใดชาวบ้านมีความภาคภูมิใจในการเสียสละเวลา เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการทำนุบำรุงเจ้าพระมหาธาตุ สิ่งศักดิ์สิทธิ์อันเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชนให้คงอยู่สืบไป จากการดำเนินงาน มีข้อเสนอแนะต่อสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ดังนี้(1) ควรส่งเสริมการสร้างเครือข่ายนักวิชาการในสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษา เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้การทำวิจัยแบบ PAR ในกลุ่มนักวิชาการ และขยายไปสู่หน่วยงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง (2)ควรส่งเสริมการทำวิจัยในพื้นที่ที่ต้องการการพัฒนา โดยใช้กระบวนการวิจัยแบบ PAR นำไปสู่การพัฒนาชุมชนท้องถิ่น (3) ควรส่งเสริมการวิจัยโดยบูรณาการองค์ความรู้แบบสหวิทยาการเพื่อตอบสนองการวิจัยให้เชื่อมโยงกับงานพัฒนาพื้นที่ในมิติที่หลากหลายทั้งทางด้าน เศรษฐกิจสังคม การเมือง วัฒนธรรม