โครงการวิจัยเรื่องคนไทยในรัฐเกดะห์ (ไทรบุรี) : ศึกษาการดำรงอยู่ในมิติประวัติศาสตร์ (พ.ศ. 2452 - 2550) มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างองค์ความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับสถานภาพ และบทบาท ของคนไทยในรัฐเกดะห์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2452 ถึงปัจจุบัน ทั้งในด้านการเมืองการปกครอง เศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม ตลอดจนการดำรงอยู่คนไทยในรัฐเกดะห์ในฐานะที่เป็น “ชนกลุ่มน้อย” ในสังคมพหุลักษณ์ของมาเลเซีย วิธีและกระบวนการวิจัยใช้การ “วิจัยเชิงคุณภาพ” (Qualities Research) ตามระเบียบวิธีวิจัยทางประวัติศาสตร์ (Historical Approach) ซึ่งเน้นข้อมูลจากเอกสาร (Documentary Research) และใช้ข้อมูลภาคสนาม (Field Research) ด้วยการสัมภาษณ์บุคคลในพื้นที่ (Oral History) และกลุ่มบุคคลอื่นๆ ที่มีความรู้ในประเด็นที่ศึกษามาประกอบ ส่วนการนำเสนอผลรายงานการวิจัย (Report of Research) นำเสนอแบบพรรณนาวิเคราะห์ (Analytical Description) ผลการศึกษา พบว่า รัฐเกดะห์ตั้งอยู่ในภูมิรัฐศาสตร์ที่เป็นสะพานแผ่นดิน (Land Bridge) เชื่อมเครือข่ายการค้านานาชาติ ส่งผลให้เกิดการอพยพเข้ามาของกลุ่มชาติพันธ์ต่างๆ รวมถึงคนไทยซึ่งเป็นชนกลุ่มหนึ่งที่เข้าไปทำมาหากินตั้งรกรากในรัฐเกดะห์มายาวนาน โดยสถานภาพและบทบาทของคนไทยในเกดะห์ปรับเปลี่ยนไปตามบริบททางการเมืองการปกครอง และความเปลี่ยนแปลงแห่งยุคสมัยที่เกิดขึ้นในคาบสมุทรมลายู สถานภาพและบทบาทของคนไทยเริ่มปรากฏในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ในช่วงที่สยามขยายอำนาจเข้ามามีอิทธิพลเหนือดินแดนแถบนี้ ส่งผลให้รัฐเกดะห์ตกอยู่ในฐานะรัฐบรรณาการและเมืองประเทศราชราชสำนักสยาม สถานะบทบาทของคนไทยในรัฐเกดะห์จึงมีฐานะผู้ปกครอง แต่นับตั้งแต่ พ.ศ. 2452 – 2484 เมื่อรัฐเกดะห์ตกอยู่ภายใต้อำนาจการปกครองของอังกฤษ สถานภาพของคนไทยกลายเป็นส่วนหนึ่งของพลเมืองในรัฐอารักขาของอังกฤษ ต่อมาระหว่าง พ.ศ. 2485 – 2488 ระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นซึ่งขยายอำนาจเข้าในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้มอบอำนาจการปกครองเหนือรัฐเกดะห์แก่สยามในฐานะที่เป็นพันธมิตรร่วมสงคราม คนไทยในรัฐเกดะห์ช่วงเวลานี้แม้จะมีถือว่ามีสถานภาพและบทบาทดีขึ้นแต่ก็ต้องประสบกับความแร้นแค้นด้วยสภาวการณ์ของสงคราม ภายหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ยุติรัฐเกดะห์กลับมาอยู่ภายใต้อิทธิพลและอำนาจการปกครองของอังกฤษอีกครั้ง คนไทยในรัฐเกดะห์จึงประสบความลำบากมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีการประกาศภาวะฉุกเฉิน (พ.ศ. 2491 – 2503) อันเนื่องมาจากความไม่สงบทางการเมือง คนไทยใน เกดะห์โดยเฉพาะตามแนวตะเข็บชายแดนถูกจับตามองด้วยความไม่ไว้วางใจว่าอาจมีส่วนร่วม หรือให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ หมู่บ้านคนไทยหลายแห่งถูกอพยพโยกย้าย บทบาทและกิจกรรมของคนไทยถูกควบคุมอย่างใกล้ชิด ภายหลังจากที่อังกฤษได้มอบเอกราชคืนให้แก่สหพันธ์มาลายาใน พ.ศ. 2500 คนไทยในรัฐเกดะห์จึงกลายเป็นพลเมืองและเป็นส่วนหนึ่งของสังคมมาเลเซีย ปัจจุบันแม้ว่า คนมาเลเซียเชื้อสายไทย ซึ่งอาศัยอยู่ในพื้นที่ของรัฐเกดะห์ จะเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ที่มีสถานะและบทบาทไม่เท่าเทียมกับ ชนพื้นเมืองมลายู (Orang Melayu) ซึ่งเป็นภูมิบุตรา (Bumiputras) และไม่ได้เป็นกลุ่มที่มีบทบาทนำทางเศรษฐกิจเหมือนชาวจีน แต่ในฐานะที่เป็นคนพื้นถิ่นที่อยู่อาศัยอยู่ในรัฐเกดะห์มายาวนานและมีจำนวนประชากรประมาณ 26,000 - 30,000 คน ใน 53 หมู่บ้าน รัฐบาลท้องถิ่นเกดะห์จึงค่อนข้างให้ความสำคัญต่อคนไทย สิทธิ และสวัสดิการต่างๆ ที่รัฐบาลท้องถิ่นรัฐเกดะห์ ดำเนินการจัดให้แก่คนไทยถือว่าเป็นรองแต่เพียงกลุ่มมลายูเท่านั้น ในด้านสังคมวัฒนธรรม คนไทยสามารถแสดงออกซึ่งอัตลักษณ์ทางสังคมและวัฒนธรรมในรูปของประเพณี การละเล่น ความเชื่อของตนได้อย่างเสรีภายใต้บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญ ปัจจุบันมีการจัดตั้งสมาคมและการรวมกลุ่มทางสังคมของคนไทย อาทิ สมาคมไทย-เกดะห์ กลุ่มเยาวชนไทย – เกดะห์ สมาคมวัฒนธรรมไทย – เกดะห์ พุทธสมาคมไทย –เกดะห์ ศูนย์การศึกษาพุทธศาสนาและภาษาไทย การร่วมกลุ่มทางสังคมของคนไทย ไม่เพียงแต่จะสนับสนุนการดำรงไว้ซึ่ง อัตลักษณ์ทางศาสนาและวัฒนธรรมของคนไทย แต่ยังช่วยยกสถานภาพและบทบาทในด้านการเมืองการปกครอง เศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมของคนไทยให้ปรากฏในสังคมพหุลักษณ์ของประเทศมาเลเซียมากขึ้นด้วย The purpose of the project aims to construct the knowledge and understanding on the role and status of Thai people in Kedah from 1909 to 2007. The research studies the existence as well as activities of the Thais in aspects of both local and national public administration, economy, society, and culture. It also purposes to strengthen knowledge and understanding about the Thai people in Kedah as a minority group which apparently maintains its identity amidst Malaysia’s pluralistic society. Qualities Research has been applied in the thesis by applying Historical Approach which was based on Documentary and Field Researches, in which Oral History and knowledgeable people were interviewed. The Report of Research is presented by Analytical Description. The studies found that the location of Kedah is geopolitically a land bridge. The result of international trading network enables the immigration of different races, including the Thais who have worked and lived in the region for a long time. The role and status of the Thais very depending on historical changes, Political powers, as well as alterations of time. The role and status of the Thais emerged apparently in historical evidence during the expansion of Siamese power in the region. Kedah became a tributary state and a dominion of Siamese Kingdom. Since the British expansion, Thai people in Kedah became colonial citizens under British domination 1909-1931. During the invasion of Japan in South East Asia 1941-1945, Kedah was granted to Siam which was an Axis Alliance. Although the elevation in role and status, Thai people were destitute in the wartime. Thai people had to struggle even harder when Kedah became a British colonial again after the war. During the Declaration of a State of Emergency 1948-1950 as a result of political convulsion, Thai people were particularly impoverished since they were distrustfully seen as communist supporters or associates. After the establishment of the independent Federation of Malaya 1957, Thai people in Kedah became Malaysian citizens. Thais in Kedah as a minority group are inequivalent to the local ‘Orang Melayu’, who are regarded as ‘Bumiputras’. As well as in economic sector Thai people take no leading part in contrary to the Chinese. However, as an indigenous people living for a long time in Kedah State in which there are almost 26,00 -30,000 people in 53 villages. As a result, Kedah State gives Thai a priority including rights and welfare which is inferior to Malay only. In addition, Thai can express its social and cultural identity through traditions, plays, and beliefs under constitutionial law. Presently, there are establishments of Thai association and social network such as Thai-Kedah Association, Thai-Kedah Youth Association, Thai-Kedah Culture Society, Thai-Kedah Buddhist Association, as well as Buddhist and Thai Language Studies Center. These Thai social networking does not only preserve the religious and cultural identities, but also helps leverage the role and status of the Thai people in the plural society of Malaysia.