วัตถุประสงค์ของโครงการ 1. เพื่อสร้างองค์ความรู้ที่เป็นพื้นฐานสำหรับการพัฒนาเทคโนโลยี ที่จะช่วยปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพของผลิตผลถั่วลิสง 2. เพื่อสร้างองค์ความรู้เกี่ยวกับระบบชนบท ที่เป็นพื้นฐานสำหรับการพัฒนาการเกษตร และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในการผลิตทางการเกษตร 3. เพื่อผลิตผลงานวิจัยที่สามารถตีพิมพ์ในวารสารวิชาการที่ได้มาตรฐาน ทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ 4. เพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถของนักวิจัย ในการผลิตผลงานที่มีคุณภาพ และสร้างนักวิจัยรุ่นใหม่ที่มีคุณภาพ 5. เพื่อสร้างความเชื่อมโยงระหว่างนักวิจัยในโครงการ กับนักวิจัยถั่วลิสง และนักวิจัยเกษตรเชิงระบบทั้งในประเทศและต่างประเทศ สรุปสาระสำคัญของงานวิจัย โครงการนี้แบ่งออกเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ 1 คือ การวิจัยพื้นฐานเพื่อสนันสนุนการผลิต ถั่วลิสง และส่วนที่ 2 คือ การวิจัยเกษตรเชิงระบบ ส่วนที่ 1 การวิจัยพื้นฐานเพื่อสนับสนุนการผลิตถั่วลิสง ถั่วลิสงเป็นพืชตระกูลถั่วที่สำคัญทางเศรษฐกิจพืชหนึ่งของไทย เป็นพืชที่เป็นแหล่งรายได้เสริมที่สำคัญของเกษตรกรรายย่อย เป็นอาหารโปรตีนที่สำคัญของคนไทย และยังเป็นพืชที่ช่วยปรับปรุงบำรุงดินอีกด้วยปัจจุบันความต้องการถั่วลิสงมีสูง โดยเฉพาะในการนำไปใช้ในอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป ซึ่งผลิตภัณฑ์ที่เป็นที่ต้องการของตลาดทั้งในประเทศและต่างประเทศ แต่ถั่วลิสงที่ผลิตได้ไม่เพียงพอกับความต้องการ และพื้นที่เพาะปลูกยังมีแนวโน้มลดลง เนื่องจากประสิทธิภาพการผลิตยังต่ำ และต้องใช้แรงงานมาก ทำให้เกษตรกรบางรายเปลี่ยนไปปลูกพืชอื่น ในอนาคต จากข้อตกลงทางการค้าระหว่างประเทศ ถั่วลิสงของไทยจะต้องเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงยิ่งขึ้น แต่ก็เป็นโอกาสที่ไทยจะส่งออกผลิตภัณฑ์ไปต่างประเทศได้มากขึ้น ถ้าได้มีการปรับปรุงคุณภาพให้ได้มาตรฐานสากล และลดต้นทุนการผลิตให้ราคาอยู่ในระดับที่จะแข่งขันได้ โครงการนี้มุ่งเน้นงานวิจัยพื้นฐานที่จะสนับสนุนการปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตและคุณภาพของถั่วลิสง โดยคัดเลือกประเด็นที่เป็นปัญหาสำคัญและอยู่ในความสนใจและความถนัดของนักวิจัยผู้ร่วมโครงการฯ และการเชื่อมโยงกับนักวิชาการถั่วลิสงทั้งภายใน ประเทศและต่างประเทศประเด็นวิจัยที่ศึกษา ในช่วงแรกแบ่งออกได้เป็น 3 หัวข้อหลัก คือโรคยอดไหม้ของถั่วลิสง (Peanut budnecrosis) การใช้แบบจำลองในการประเมินศักยภาพของสายพันธุ์ถั่วลิสง และการจัดการซากถั่วลิสงในการปรับปรุงบำรุงดิน แต่ในช่วงขยายเวลาโครงการฯได้เพิ่มอึก 2 หัวข้อ คือ อิทธิพลของการขาดน้ำต่อผลผลิตและลักษณะทางการเกษตรของถั่วลิสง และความสัมพันธ์ระหว่างค่าที่อ่านได้จาก SPAD meter กับปริมาณคลอโรฟีลในใบถั่วลิสง ส่วนที่ 2 การวิจัยเกษตรเชิงระบบ ปัจจัยที่มีผลต่อการผลิตทางการเกษตรมีทั้งปัจจัยทางกายภาพ ชีวภาพ เศรษฐกิจ และสังคมวัฒนธรรมปัจจัยเหล่านี้มีปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ทำให้การเกษตรเป็นระบบที่ซับซ้อน ในการพัฒนาการเกษตร จำเป็นต้องเข้าใจถึงเงื่อนไขข้อจำกัดของปัจจัยต่าง ๆ รวมทั้งปฏิสัมพันธ์ของปัจจัยที่สำคัญ ซึ่งแตกต่างกันไปในแต่ละพื้นที่นอกจากนี้ การเปลี่ยนแปลงส่วนหนึ่งส่วนใดของระบบ จะส่งผลกระทบไปถึงส่วนอื่นของระบบ และอาจจะส่งผลกระทบไปถึงระบบข้างเคียงด้วย การพัฒนาการเกษตรไม่ว่าจะเป็นด้านใด จึงต้องพิจารณาในบริบทขององค์รวมซึ่งต้องอาศัยหลักการและแนวคิดเชิงระบบ ในการวิเคราะห์เงื่อนไขและปฏิสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยที่สำคัญในระบบที่เป็นเป้าหมาย รวมทั้งผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้น จากการดำเนินงานวิจัยระบบการทำฟาร์มที่ผ่านมาทั้งในประเทศและต่างประเทศ พบว่า แม้จะได้ดำเนินการตามหลักการที่กล่าวข้างต้น แต่ในทางปฏิบัติยังมีปัญหาอยู่อีกมาก ส่วนหนึ่งเป็นเพราะยังขาดความรู้ความเข้าใจพื้นฐานของสถานภาพและกลไกต่าง ๆ ของระบบชนบทที่ลึกซึ้งเพียงพอ โดยเฉพาะในเรื่องการเปลี่ยนแปลงของระบบชนบท ปัจจัยที่เป็นตัวกำหนดและปฏิสัมพันธ์ระหว่างปัจจัย การตอบสนองของเกษตรกรต่อการเปลี่ยนแปลงในสถานการณ์ต่าง ๆ และกระบวนการตัดสินใจของเกษตรกร ตลอดจนผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงที่มี ต่อองค์ประกอบอื่นของระบบ และต่อระบบอื่น ในอนาคต การผลิตทางการเกษตรจะต้องคำนึงถึงการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติควบคู่กันไปด้วย ความรู้เกี่ยวกับขบวนการเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ ผลกระทบจากการปฏิบัติจัดการในการผลิต และปัจจัยที่เป็นตัวกำหนดการตัดสินใจของเกษตรกร จะเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการกำหนดแนวทางการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในการผลิต ให้เป็นไปอย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ โครงการนี้จะมุ่งเน้นการวิจัยระบบเกษตร เพื่อสร้างองค์ความรู้พื้นฐานในเรื่องต่าง ๆ ที่กล่าวข้างต้นโดยคัดเลือกประเด็นที่มีความสำคัญ และอยู่ในความสนใจและความถนัดของนักวิจัยผู้ร่วมโครงการ และการเชื่อมโยงกับนักวิจัยเกษตรเชิงระบบ ทั้งภายในประเทศและต่างประเทศประเด็นวิจัยที่ศึกษาแบ่งออกได้เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ การศึกษาความยั่งยืนของการใช้ที่ดิน (Land-use sustainability) การประเมินศักยภาพของการใช้ที่ดินสำหรับการผลิตทางการเกษตร และการวิเคราะห์ระบบ ชนบท