โครงการวิจัยนำร่องขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การพัฒนาสังคมและการจัดสวัสดิการสังคมเชิงพื้นที่ มีเป้าหมายสนับสนุนการดำเนินนโยบายของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในการ กระจายเงินกองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมลงสู่จังหวัด โดยดำเนินการในพื้นที่ 4 จังหวัดนำร่อง คือ จังหวัดลำปาง ขอนแก่น และพัทลุง ตั้งแต่เดือนตุลาคม2550-เดือนธันวาคม 2551 ทีมวิจัยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมและการจัดการความรู้เป็นเครื่องมือในการทำงาน โดยศึกษาแนวคิด รูปแบบและวิธีการจัดสวัสดิการสังคมของภาครัฐ ภาคประชาสังคมและชุมชน ทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนทองถิ่น ผ่านการสืบค้นเอกสารรายงาน การสัมภาษณ์ การสังเกตการณ์ การวิเคราะห์ ตลอดจนการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ประชุมสัมมนา และศึกษาดูงาน เพื่อให้เกิดการพัฒนา คนและองค์กรจากการทำงานโดยมีจินตนาการยู่ที่ การประสานเชื่อมโยง/บูรณาการกองทุนหรือ งบประมาณโครงการต่าง ๆ เข้ากับกองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม เพื่อเป็นกลไกในการสนับสนุน การจัดสวัสดิการสังคมอย่างมีประสิทธิภาพ ผลการศึกษาพบว่า แนวคิดและกลไกการจัดสวสดิการสังคมมาจาก 2 ฐานคิดสำคัญคือ (1) ฐานคิดทาง ศาสนาที่เน้นการแก้ไขปัญหาสังคมโดยสร้างการเปลี่ยนแปลงจากภายในของบุคคล มีสถาบันศาสนาทำหน้าที่เป็น หน่วยจัดการ สวัสดิการสังคม และ (2) ฐานคิดทางการเมืองซึ่งให้ความสำคัญกับการจัดระบบภายนอกให้ เหมาะสม โดยมีรัฐธรรมนูญ แผนพัฒนาประเทศ กฏหมาย และนโยบายของรัฐ เป็นกรอบแนวทางในการ ขับเคลื่อนผ่านระบบราชการ ผลเชิงกระบวนการที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานของโครงการวิจัยที่สำคัญ คือ (1) สร้างการเรียนรู้และ ปรับเปลี่ยนกระบวนการบริหารจัดการกองทุนของคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนและคณะทำงาน (2) สร้าง ความสัมพันธ์ใหม่ ระหว่างหน่วยจัดการด้านการพัฒนาสุงคมสู่การทำงานเชิงเครือข่ายมากขึ้น ข้อเสนอหลักของงานวิจัยนี้พุ่งเป้าไปที่บทบาทใหม่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและชุมชน ในการเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชนท้องถิ่น เพื่อสวัสดิการสังคมของประชาชนคนไทยทุกคน โดยเสนอให้รัฐ เข้ามาเป็นหุ้นส่วนร่วมสมทบ สำหรับการบริหารจัดการกองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม เสนอให้มีการกำหนดตำแหน่งของ กองทุน 3 ระดับ คือ (1) ระดับจังหวัด จัดสรรเงินกองทุนสวัสดิการสังคมในเชิงประเด็นเป็นร้อยละ 1 ของงบจังหวัด (2) ระดับตำบล/เทศบาล จัดสรรเงินกองทุนสวัสดิการชุมชน ตามแนวทางของกองทุน สุขภาพท้องถิ่น เพื่อสวัสดิการเกิด แก่ เจ็บ ตาย รวม 9 ราย เรื่องตามข้อเสนอของครูชบ ยอดแก้ว โดยสมทบ เงินทุนตามจำนวนประชากร คนละ 1 บาทต่อวัน หรือปีละ 365 บาท ให้ท้องถิ่นนำเงินสงเคราะห์เบี้ยังชีพ ผู้สูงอายุ ผู้พิการ และผู้ป่วยเอดส์ มายริหารจัดการใหม่ ด้วยการสมทบเข้ากับกองทุนสวัสดิการชุมชนในอัตรา เดียวกัน และ (3) ระดับหมู่บ้าน/ชุมชน จัดสรรเงินกองทุนสวสดิการสังคมระดับหมู่บ้าน/ชุมชนผ่านทางกองทุน กลางพัฒนาหมู่บ้าน ซึ่งรับผิดชอบโดยคณะกรรมการหมู่บ้าน ตามแนวทางของโครงการเสริมศักยภาพ หมู่บ้านและชุมชนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง(SML) ในส่วนของคณะอนุกรรมการบริหารกองทุนจังหวัด เสนอให้เพิ่มจาก 15 คน เป็น 17 คน โดยมาจาก ผู้แทนภาครัฐ 5 คน ภาคประชาสังคม 2 คน ภาคธุรกิจเอกชน 1 คน และภาคชุมชน 6 คน ให้คัดเลือกประธาน และรองประธานอนุกรรมการ 2 คนโดยการเลอกกันเองและเสนอให้มีผู้ช่วยเลขานุการ 3 คน รวมทั้งกำหนดให้มีการประชุมอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง นอกจากนี้ยังเสนอให้นำพลังของศาสนาจากต้นแบบเครือข่ายพระสงฆ์ที่เชื่อมโยงแนวคิดสัจจะ สะสมทรัพย์เข้ากับการพัฒนาคุณธรรมครบวงจรชีวิตมาเสริมหนุน ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญของการเสริมสร้าง ความมั่นคงทางสังคม และการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชน โครงการวิจัยนำรองขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การพัฒนาสังคมและการจัดสวัสดิการสังคมเชิงพื้นที่ จังหวัด ขอนแก่น มีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ 3 ประการ ประการแรกเพื่อสนับสนุนการทำงานของคณะอนกรรมการบริหาร กองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมจังหวัด คณะทำงานขับเคลื่อนยุทธศาสตร์สังคม และภาคีที่เกี่ยวข้องกับการจัด สวัสดิการสังคม ให้บรรลุผลตามเป้าหมายและมีการบูรณาการการทำงานร่วมกัน ประการที่สองเพื่อศึกษารูปแบบ และวิธีการจัดสวัสดิการโดยขบวนองค์กรชุมชนในเชิงประเด็นและเชิงพื้นที่ รวมทั้งหารูปแบบและวิธีการ สนับสนุนการจัดสรรสวัสดิการสังคมในพื้นที่ ประการสุดท้าย เพื่อเสนอแนะแนวทางในการขาย เชื่อมโยงและ บูรณาการกองทุนส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมกับกองทุนอื่นๆ ในจังหวัด เพื่อเป็นกลไกในการสนับสนุนการจัด สวัสดิการสังคมร่วมกับชุมชนท้องถิ่นอย่งมีประสิทธิภาพ การวิจัยนี้ใช้วิธีการวิจัยแบบสร้างเรียนรู้แบบมี ส่วนร่วมและการจัดการความรู้ มีระยะเวลาดำเนินการวิจัย 1 ปี ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2550 ถึงเดือนกันยายน 2551 ผลการวิจัยพบว่า 1) การดำเนินงานขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การพัฒนาสังคมและการจัดสวัสดิการสังคม ในจังหวัดขอนแก่น มีองค์กรภาครัฐที่สังกัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ซึ่งเป็นกลไกทาง ราชการหลักในการดำเนิงานเกี่ยวข้องกับการจัดสวัสดิการสังคม ทั้งหมด 11 องค์กร รวมทั้งมีองค์ภาค ประชาชน องค์การบริหารส่วนตำบล และองค์กรสาธารณประโยชน์ ที่เป็นกลไกในระดับพื้นที่ในการดำเนินงาน การผลักดันให้เกิดความสำเร็จในการจัดสวัสดิการสังคมต้องสร้างเวทีให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การสร้าง แผนปฏิบัติการร่วม และการลงมือทำงานร่วมกัน ซึ่งอาจเรียกว่า SPA Model 2) รูปแบบและวิธีการจัดสวัสดิการ สังคมมี 2 รูปแบบ รูปแบบแรกโดยองค์กรภาครัฐจะมีการดำเนินงานผ่านคณะกรรมการบริหารกองทุนใช้รูปแบบ การทำงานที่เน้นโครงการ (Project Oriented) เป็นตัวขับเคลื่อนและดำเนินการอยู่ภายใต้ระเบียบกฏเกณฑ์ของ ราชการอย่างเคร่งครัด รูปแบบที่สองโดยชุมชนท้องถิ่น จะดำเนินงานผ่านคณะอนุกรรมการชุมชนท้องถิ่นจังหวัด เน้การทำงานในลักษณะเครือข่ายในท้องถิ่นและมีความยืดหยุ่นสูง แนวทางในการสนับสนุนการจัดสวัสดิการสังคม ในพื้นที่จะต้องสร้างความร่วมมือร่วมใจและผนึกกำลังในการทำงาน (Synergistic Approach) ผ่านการจัด สวัสดิการที่ผสมผสานกันระหว่างสวัสดิการโดยรัฐและสวัสดิการภาคประชาชน (Mix welfare regime) 3) แนวทางการขยายโยงกองทุน สามารถดำเนินการในระดับตำบลำด้ด้วยการสนับสนุนขององค์การบริหาร ส่วนตำบลซึ่งสามารถสนับสนุนกองทุนสวัสดิการชุมชนได้ทั้งงบประมาณและบุคลากร ส่วนแนวทางการบูรณาการ กองทุนมีความเป็นไปได้ที่ชุมชนจะใช้เป็นเวทีของการเรียนรู้มากกว่าการระคมทุนร่วมกัน ข้อเสนอแนะในระดับนโยบายคือ ควรมีการผ่อนปรนระเบียบข้อกฏหมายการจัดการกองทุนให้ เหมาะสมกับสภพาความต้องการของท้องถิ่น และข้อเสนอแนะระดับปฏิบัติการในพื้นที่ควรมีการ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ และการวางแผนการปฏิบัติงานส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมเชืงพื้นที่ร่วมกันเพื่อลดความ ซ้ำซ้อนในการทำงาน และทำให้ชุมชนท้องถิ่นได้รับประโยชน์ด้านการจัดสวัสดิการสังคมมากที่สุด The research project “Mobilization of Social Strategy and Welfare Provision” was aimed to supporting the implementation of Ministry of Social Development and Human Security’s policy concerning the distribution of social welfare fund to provincial area. The research focused on the 4 pilot provinces: Lampang, Khonkaen, Chantaburi and Phatthalung, and was conducted during October 2008 - December 2009. The concept and approach of “Participatory Action Research: PAR” and “Knowledge Management: KM” were jointly employed as the research tools. The project began with studying the philosophy, patterns and methods of social welfare activities from 3 sectors: government, civil society and community at all levels. Combined techniques of data collection were used, consisting of: document review, structured and in-depth interview, observations and analysis. In addition, the researchers organized a variety of activities such as exchange/reflection forum, small-group meeting, seminars/workshops and field trips which were aimed to create learning process to enhance the potentials of target individuals as well as of groups. The main trust of this research was on the integration or collaboration of other projects/funds with the social welfare fund which to form a mechanism supporting the efficiency of social welfare. It was found that the concept and function of social welfare came from 2 sources with different underlying beliefs. The first is Buddhism paradigm which asserts that social problem could be solved by changing individual from inside out, relying on religious organizations as the “management units” for social welfare. On the contrary, political paradigm focuses on systemization of external factors, using bureaucratic mechanism to enforce laws and regulations targeting at social problems. As the result of the project action, two domains of change were observed. First, learning process and management of social welfare fund were developed. Secondly, a “new bond” among the management units of social development was created, leading to more networking activities. The main recommendation of this research directs to a new role of the local government and community in enhancing local and community economy. This new role should be supported by the government in order to maximize the benefits on social welfare of all Thai people. For the fund administration and management, suggestion is on positioning the social welfare fund into 3 levels. At provincial level; budget should be allocated for the issue-based funding, just only 1 percent from the provincial budget. At sub-district level; budget should be allocated for joining community welfare, in accordance with the Health Security Fund, for 9 topics of social welfare as proposed by Kru Chob Yodkaew. This could be estimated by head of population to come up with 1 baht per day per head or 365 baht per year per head. The municipality has to reorganize for the pension/ revival fund of the senior citizens, the handicaps and aids patients. At village or community level; the social welfare fund should be allocated through the village development fund responsible by the village committee. The core concept of this funding level is in line with the SML project. Concerning the Fund Administration Subcommittee, it is proposed that members of subcommittee should be increased from 15 to 17 persons; 5 representatives from government service, 3 representatives from municipality, 2 from civic society, 1 representative from private sector and 6 from community part. The subcommittee will then select 1 president, 2 vice-presidents and 3 secretary assistants. The subcommittee meeting should be organized at least once per month. In addition, the research suggests mobilizing the power of Buddhism through the existing leading monk networks, linking the SAJJA financial community groups to ethical life development in order to fully achieve social security and quality of life for all. Abstract2 The objective of this pilot project on driving local social development and social welfare movement , Khon Kaen province was to 1) to support performance of the provincial social welfare management fund sub-committee, of society-oriented strategy working group and of authorities involved with social welfare management for realization of the set targets and collaboration establishment, 2) to explore patterns and approaches in social welfare management through local organizations based on issues and locality as well as to accommodate patterns and approaches to support local social welfare management, and 3) to formulate guidelines in expansion, coordination and integration between social welfare supporting funds with other provincial funds to support strategies to manage social welfare with local organizations effectively. This pilot project was based on participatory learning action-knowledge management under 1-year period from October 2007 to September 2008. The following were results of this study. Movement in social development and social welfare management in Khon Kaen province was actively undergone by the government sectors under Ministry of Social Development and Human Security, a major governmental authority in affair of social welfare management, totally 11 agencies. The people organizations, local organizations, Tambol administration organizations and public organizations were also key local gears in achievement of social welfare management. Therefore, sharing, planning and acting model (SPA model) was required. 2). Patterns and approaches were revealed in two forms: first, the government agencies implement through project-oriented actions and second, the local organizations worked through community-based sub-committee in the province through the concept of local network establishment and high flexibility. It was noted that to support welfare management, local cooperation and synergistic approach were required in addition to mixed welfare regime. And, 3) to expand fund network, this could be achieved in Tambol level through supports from Tambol administration organizations in form of budgetary and personnel supports, while in respect of fund establishment, communities were likely and learning an area rather than collaborative fund raising. Thus, a set of suggestion is made. Policy suggestion is that certain regulations and laws related to fund management be compromised according to authentic problems and local requirements. Meanwhile, acting suggestion is that exchange of knowledge and collaboration in planning local social welfare support be implemented in order to reduce overlapped work so that, finally, local communities could gain the optimal benefits from social welfare management