การหลุดร่วงของผลส้มโอก่อนการเก็บเกี่ยวเป็นปัญหาที่มีความสำคัญต่อการผลิตส้มโออย่าง มากในปัจจุบันและยังไม่สามารถสรุปถึงสาเหตุของการเกิดลักษณะอาการผิดปกติดังกล่าว ได้อย่าง ชัดเจน ประกอบกับการผลิตส้มโอในเมืองไทยนั้นยังไม่มีค่ามาตรฐานธาตุอาหารสำหรับส้มโอ ซึ่งการ ให้ได้มาซึ่งค่ามาตรฐานนี้จะต้องทราบตำแหน่งและอายุใบที่เป็นตัวแทนที่ดีสำหรับใช้ในการวิเคราะห์ ธาตุอาหารหรือที่เรียกว่า ใบดัชนี เพื่อใช้เป็นใบมาตรฐานสำหรับการเก็บตัวอย่างใบในการวิเคราะห์ธาตุ อาหาร ซึ่งในปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลสำหรับใบดัชนีในการวิเคราะห์ธาตุอาหารในส้มโอ นอกจากนั้นการ ทราบถึงการเปลี่ยนแปลงของปริมาณธาตุอาหารในรอบปีระหว่างการผลิตส้มโอก็เป็นสิ่งที่จำเป็น เนื่องจากสามารถบ่งบอกถึงความต้องการธาตุอาหารในแต่ละช่วงของการเจริญเติบโต ของส้มโอได้ ดังนั้นโครงการวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสาเหตุของการเกิดอาการผลร่วงก่อนการเก็บเกี่ยวของ ส้มโอพันธุ์ทองดี และขาวน้ำผึ้งในเขตลุ่มน้ำนครชัยศรี และแม่กลองและเพื่อศึกษาตำแหน่งใบที่ เหมาะสมในการเป็นใบดัชนีเพื่อใช้ในการเก็บตัวอย่างใบส้มโอเพื่อประเมินระดับธาตุอาหารและการ เปลี่ยนแปลงของปริมาณธาตุอาหารในรอบปีของส้มโอพันธุ์ทองดี ซึ่งจากการทดลองพบว่า การหลุดร่วงของผลส้มโอก่อนการเก็บเกี่ยวนั้น ส้มโอพันธุ์ทองดีแสดงความรุนแรงของอาการ ผลร่วงมากกว่าพันธุ์ขาวน้ำผึ้ง โดยการร่วงของผลก่อนการเก็บเกี่ยวจะแสดงอาการเมื่อส้มโอมีอายุ ประมาณ 3 เดือน ทั้งในส้มโอพันธุ์ทองดีและขาวน้ำผึ้งและสามารถใช้ขนาดผล น้ำหนักผล และ สีของ ผล เป็นดัชนีแสดงลักษณะอาการผลร่วงก่อนการเก็บเกี่ยวได้ เนื่องจากผลที่ร่วงจะมีขนาดของผลเล็กกว่า ผลปกติ น้ำหนักผลน้อยกว่าและสีผลเปลี่ยนเป็นสีเหลืองก่อนผลปกติ ขณะที่พบว่าลักษณะความผิดปกติ ด้านกิ่งใบ มีความหลากหลาย แต่มักจะพบลักษณะใบมีขนาดเล็กและแข็ง กระด้าง แต่ไม่พบลักษณะ อาการผิดปกติที่ส่วนของรากพืชจากต้นที่เกิดการร่วงของผลส้มโอ นอกจากนั้นยังพบว่าการจัดการสวน ของสวนส้มโอที่พบปัญหาผลหลุดร่วงของผล มีความคล้ายคลึงกับการจัดการสวนทั่วไป สำหรับสาเหตุการร่วงของผลนั้นพบว่า การร่วงของผลส้มโอน่าจะมีสาเหตุจากโรคกรีนนิ่ง เนื่องจากตรวจพบเชื้อสาเหตุโรคกรีนนิ่งที่ใบส้มโอจากต้นที่พบร่วงและยังพบเชื้อ Colletotrichum gloeosporioides , Fusarium moniliform และ Lasiodiplodia theobromae ที่ขั้วผลส้มโอและส่วนของกิ่ง ส้มโอที่มีอาการร่วง แต่อาจจะเป็นเชื้อที่เข้าทำลายภายหลังจากผลร่วงแล้ว นอกจากนั้นยังพบว่าผล ส้มโอที่มีอาการผลร่วงจะมีปริมาณคาร์โบไฮเดรตสะสมที่ไม่อยู่ในรูปโครงสร้างทั้งในส่วนของเปลือก และเนื้อต่ำกว่าผลส้มโอปกติทั้งส้มโอพันธุ์ทองดีและขาวน้ำผึ้ง ขณะที่ใบจากต้นส้มโอปกติ มีปริมาณคาร์โบไฮเดรตะสมที่ไม่อยู่ในรูปโครงสร้างต่ำกว่าใบจากต้นส้มโอที่พบอาการผลร่วงทั้งในพันธุ์ทองดี และขาวน้ำผึ้ง การวิเคราะห์ความเข้มข้นของธาตุอาหารพบว่า ใบจากต้นส้มโอพันธุ์ทองดีที่พบอาการ ผลร่วงมีความเข้มข้นของธาตุแคลเซียมและแมกนีเซียมต่ำกว่าใบจากต้นปกติ ความเข้มข้นของธาตุ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โปแตสเซียม แคลเซียม และสังกะสีจากส่วนเปลือกของผลที่ร่วงสูงกว่าผลปกติ ปละความเข้มข้นของธาตุไนโตรเจน แคลเซียม และแมกนีเซียม ในเนื้อของส้มโอที่ร่วงสูงกว่าความ เข้มข้นของธาตุดังกล่าวจากเนื้อผลปกติ แต่มีความเข้มข้นของธาตุทองแดงต่ำกว่าเนื้อจากผลปกติ สำหรับพันธุ์ขาวน้ำผึ้งพบว่า ใบจากต้นส้มโอที่พบอาการผลร่วงมีความเข้มข้นของธาตุแคลเซียมและ แมงกานีสต่ำกว่าใบจากต้นปกติ ความเข้มข้นของธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส และแคลเซียมจากส่วน เปลือกของผลที่ร่วงสูงกว่าปกติและความเข้มข้นของธาตุไนดตรเจน ในเนื้อของส้มโอที่ร่วงสูงกว่า ความเข้มข้นของธาตุไนโตรเจนจากเนื้อผลปกติ ขณะที่การวิเคราะห์ปริมาณออกซิเจนพบว่า ผลส้มโอที่มี อาการร่วงมีปริมาณฮอร์โมนออกซินต่ำกว่าในผลส้มโอปกติทั้งพันธุ์ทองดีและขาวน้ำผึ้ง สำหรับ อาการผิดปกติที่แสดงออกในส่วนอื่น ๆ ของต้นส้มโอพบว่า ต้นส้มโอที่พบการร่วงของผลจะมีใบขนาด เล็กกว่าปกติ ชี้ตั้งตรงและแข็งกระด้าง แต่ก็มีความผันแปรของอาการเนื่องจากบางสวนหรือบางต้นจะ ไม่พบอาการที่ใบ แต่จะพบอาการผลร่วง ขณะที่ไม่พบลักษณะผิดปกติที่รากของส้มโอทั้งในต้นที่มี อาการผลร่วงและต้นปกติ สำหรับการวิเคราะห์หาใบดัชนีและอายุใบที่เหมาะสมสำหรับการเก็บตัวอย่างใบเพื่อการ วิเคราะห์ธาตุอาหารพบว่า ตำแหน่งใบส้มโอที่เหมาะสมในการเป็นใบดัชนีคือตำแหน่งใบที่ 3 และ 4 อายุใบส้มโอที่เหมาะสมสำหรับการเก็บตัวอย่างใบคือ เมื่อใบมีอายุ 6-7 เดือน สำหรับการเปลี่ยนแปลง ความเข้มข้นของธาตุอาหารรองและจุลธาตุเพิ่มมากขึ้นเมื่อใบมีอายุเพิ่มมากขึ้น แต่ความเข้มข้นของ จุลธาตุจะมีความผันแปรได้มากขึ้นอยู่กับปุ๋ยทางใบและสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชที่เกษตรกรใช้ อย่างไรก็ตามความเข้มข้นของธาตุอาหารจะค่อนข้างคงที่เมื่อใบมีอายุ 6-7 เดือน ซึ่งอยู่ในช่วงเดือน มีนาคม-เมษายน เมื่อทำการวิเคราะห์ความเข้มข้นของธาตุอาหารพืชในใบส้มโอเพื่อหาความเข้มข้นมาตรฐาน ของธาตุอาหารเบื้องต้นโดยใช้ใบส้มโอพันธุ์ทองดี จากชุดใบที่ผลิเดือนตุลาคม ในใบตำแหน่งที่ 3 และ 4 ที่มีอายุใบประมาณ 6-7 เดือน ซึ่งเป็นช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงของความเข้มข้นธาตุอาหารน้อยที่สุดไป ประมาณช่วงความเข้มข้นที่ระดับความเชื่อมั่น 95% เป็นหลักในการกำหนดช่วงมาตรฐานธาตุอาหาร ช่วงที่พอเพียง พบว่า ความเข้มข้นของธาตุอาหารไนโตรเจนอยู่ในช่วงระหว่าง 2.7-2.9 % ฟอสฟอรัส 0.18- 0.21 % โปแตสเซียม 2.4-3.5 % แคลเซียม 3.7-4.2% แมกนีเซียม 0.48-0.55% ทองแดง 14-26 mg/kg เหล็ก 739-850 mg/kg แมงกานีส 38-49 mg/kg และสังกะสี 37- 60 mg/kg Preharvest fruit drop in pummelo has been the critical problem in pummelo production with causes of this problem still unknown. Moreover, index leaves using for leaf nutrient analysis in pummelo has not been identified. Therefore, the objectives of this research were 1) to study the causes of preharvest fruit drop in pummelo 2) to establish the index leaves for leaf nutrient analysis in pummelo 3) to study the seasonal variation of plant nutrient in pummelo. The results of this research showed that the orchard management in dropped fruit orchards was similar to those in normal orchards. ‘Thongdee’ cultivar had more severity in preharvest fruit drop than ‘Khao Nam Pleung’ cultivar which the sign of symptoms took place about 3 months after fruit set in both cultivars. Fruit size and fruit weight of dropped fruits were lower than those of normal fruits. Whereas, the dropped fruit color turned yellow earlier than the normal fruits. Therefore, fruit size, fruit weight and fruit color were be able to be used as indicator for preharvest fruit drop symptoms. Whereas, the symptoms in vegetative parts of pummelo trees were found in pummelo leaves. These symptoms were small upright leaves and harden leaves. However, root of the dropped fruit trees were normal. Citrus greening disease might be the cause of preharvest fruit drop due to the pathogen caused the greening disease was found in pummelo leaves from dropped fruit trees and the symptoms found in the dropped fruit trees were very closed to the greening disease found in the other citrus species. Moreover, Colletotrichum gloeosporioides, Fusarium moniliform and Lasiodiplodia theobromae caused plant diseases were found in fruits and shoots of pummelo but this pathogen might be a secondary infection. For the chemical analysis, the dropped fruits had more total non structural carbohydrate (TNC) in peels and pulps than those from the normal fruits in both ‘Thongdee’ and ‘Khao Nam Pleung’ cultivars. Whereas, TNC in leaf of the dropped fruit trees was higher than those in leaf of the normal trees in both ‘Thongdee’ and ‘Khao Nam Pleung’ cultivars. The plant nutrient analysis from ‘Thong dee’ cultivar showed that the leaf Ca and Mg concentrations from the dropped fruit trees were lower than those from the normal trees. N, P, K, Ca and Zn concentrations in pummelo peel of the dropped fruits were higher than those of the normal fruits. Whereas, N, Ca and Mg concentrations in pulp of the dropped fruits were higher than those of the normal fruits but Cu concentration in pulp of the dropped fruits was lower than those of the normal fruits. For ‘Khao Nam Pleung’ cultivar, leaf Ca and Mg concentrations were lower than those in leaf of the normal trees. N, P and Ca concentrations in peel of the dropped fruits were higher than those of the normal fruits. Whereas, N concentration in pummelo pulp of the dropped fruits was higher than those of the normal fruits. Moreover, Auxin concentration in pummelo fruits was analysed and found that the dropped fruits had lower auxin concentration than those in the normal fruits in both cultivars. Suitable leaf position and leaf age to establish standardized leaf sampling method which can collect representative leaf sample for leaf nutrient analysis in pummelo were studied. The experiment consisted of 4 leaf positions (2nd, 3rd, 4th and 5th leaf position) from the growing tip. Those leaves were analyzed for plant nutrient concentration. The results indicated that the suitable leaf position to be the index leaves in pummelo was 3rd and 4th leaf position due to the leaf nutrient concentrations from these leaf were not much variable. Seasonal variations in pummelo leaf nutrient concentrations were also studied and found that primary elements (N, P and K) concentrations decreased as leaves mature. In contrast, secondary elements (Ca and Mg) and micronutrient (Fe, Cu, Mn and Zn) concentrations were increased with leaf age but the patterns were different for each element. Moreover, fluctuations in leaf nutrient concentrations were observed during the growing season due to nutritional and pesticidal spray applied to foliage. However, minimum variations in leaf nutrient concentrations were occurred between January-March when pummelo leaves were 6-7 months old. Therefore, leaf age at 6-7 months old was most suitable for leaf sampling to establish the leaf nutrient analysis in pummelo. Moreover, the index leaves at 3rd and 4th leaf position with 6-7 months old were taken for leaf nutrient analysis due to the leaf nutrient concentrations from these leaf were not much variable. The standard nutrient concentration in leaves for pummelo was calculated using the range of 95 % confidant interval of mean. From the study, the preliminary standard leaf nutrient for pummelo were proposed as followed: N 2.7-2.9 %, P 0.18- 0.21 %, K 2.4-3.5 %, Ca 3.7-4.2 %, Mg 0.48- 0.55 %, Cu 14-26 mg/kg, F 739-850 mg/kg, Mn 38-49 mg/kg and Zn 37- 60 mg/kg.