วิทยานิพนธ์เรื่องแนวคิดเรื่องความเป็นจริงในงานจิตรกรรมฝาผนัง สมัยรัตนโกสินทร์เป็นการศึกษาวิจัยแนวคิดในเรื่อง "ความเป็นจริง" ในงานจิตรกรรมฝาผนัง สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น และความเปลี่ยนแปลงของแนวคิดในเรื่องความเป็นจริงจากแบบ โบราณมาสู่แบบสมัยใหม่ ผลการศึกษาพบว่าจิตรกรรมฝาผนังสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้นมีแนวคิดเรื่อง ความเป็นจริงบนรากฐานแนวคิดความเป็นจริงเชิงมโนคติของพุทธปรัชญา อันเป็นการหยั่งรู้ ความเป็นจริงได้เฉพาะตน จึงจัดได้ว่าเป็นการรู้ความเป็นจริงเชิงจิตวิสัย ที่ไม่สามารถแยกออกจาก มนุษย์ในฐานะผู้รู้ความเป็นจริงได้คือสามารถหยั่งรู้ไตรลักษณ์ ปฏิจจสมุปบาท และอริยสัจ 4 ได้ในจิตตนโดยมีพระนิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุดทั้งมีความสำคัญในฐานะเป็นสิ่งที่กำหนด เนื้อหา และรูปแบบในงานจิตรกรรมอันได้แก่ ทศชาติชาดก และพุทธประวัติในฐานะเป็น วิถีที่นำไปสู่เป้าหมายสูงสุด โดยขณะที่ยังไม่ถึงเป้าหมายสูงสุดก็ควรจุติในสุคติภูมิ รูปกายของ ชีวิตหรือหรือสัตว์โลกที่ปรากฎในจิตรกรรมก็มีรูปกายที่มีที่มาจากกรรม และระดับของจิต โดยมี ทัศนะว่ารูปกายของสัตว์โลก และภพภูมิในจักรวาลอันได้แก่ สวรรค์ นรก เทวดา พรหม และมาร นั้นมีอยู่จริงอย่างเป็นภววิสัย ซึ่งแสดงออกชัดเจนในภาพจักรวาลแบบไตรภูมิ และความเป็นจริง เชิงภววิสัยเช่นนั้นก็มีรากฐานที่ไม่สามารถแยกออกจากความเป็นจริงเชิงจิตวิสัย คือภพภูมิ และรูปกายของสัตว์โลกเหล่านั้นล้วนสัมพันธ์กับระดับจิตของสัตว์โลก การยอมรับแนวคิดความเป็นจริงเชิงประจักษ์แบบวิทยาศาสตร์บนรากฐานปรัชญา สสารนิยมของตะวันตก อันเป็นผลมาจากการเปิดประเทศตามเงื่อนไขทางการเมือง และสังคม ทำให้ต้องปรับเปลี่ยนแนวคิดในด้านต่างๆ ให้เป็นที่ยอมรับได้ตามแนวคิดแบบตะวันตก โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่ปลายสมัยรัชสมัยที่3 เป็นต้นมา ทำให้มีการปรับเปลี่ยนแนวคิดเรื่อง ความเป็นจริงที่ปรากฎในจิตรกรรม โดยเฉพาะความเป็นจริงเชิงภววิสัยในระดับ เหนือปรากฎการณ์ อันได้แก่ คติจักรวาลแบบไตรภูมิ และทศชาติชาดก ซึ่งไม่สามารถพิสูจน์ ความมีอยู่จริงได้โดยกรอบแนวคิดแบบประจักษนิยม ดังนั้นเรื่องเหล่านั้นจึงถูกลดความสำคัญลง ขณะที่ความเป็นจริงเชิงประจักษ์ในระดับปรากฎการณ์ เช่น เรื่องราวจากประวัติศาสตร์ พงศาวดารและประเพณีทางพุทธศาสนา ได้ถูกเน้นความสำคัญ ซึ่งสอดคล้องกับฉากประกอบ ในจิตรกรรมที่ถูกเขียนขึ้นให้ใกล้เคียงกับข้อเท็จจริงในระดับปรากฎการณ์ รวมทั้งแนวคิด เรื่องกรรมและจิตที่สัมพันธ์กับตัวภาพหรือตัวละครได้เสื่อมคลายลง ทำให้ความเป็นจริง เชิงภววิสัยที่ปรากฎในจิตรกรรมเช่นนี้ได้ถูกแยกออกจากความเป็นจริงเชิงจิตวิสัย โดยแนวคิด เช่นนี้ปรากฎอย่างเด่นชัดที่สุดในจิตรกรรมฝาผนังของวัดในกลุ่มธรรมยุติกนิกาย และทำให้ ความเป็นจริงที่เคยมีศูนย์กลางอยู่ที่มนุษย์ ย้ายศูนย์กลางไปให้ความสำคัญต่อความเป็นจริงที่ดำรง อยู่นอกตัวของมนุษย์ ผลแห่งการปรับเปลี่ยนเช่นนี้ทำให้แนวคิดเรื่องความจริง ความดี และความงาม ได้ถูกแยกออกจากกันจึงทำให้การรู้ความเป็นจริงไม่เกี่ยวกับความดี และความงาม ดังที่เคยเป็นมาในอดีต The thesis titled "the Concept of Reality as Portrayed in Thai Mural Paintings of the Rattanakosin Period" aims at analyzing the concept of "reality" in Thai mural paintings of early Rattanakosin Period as well as conceptual change of reality from ancient times to modern times. The result of this research shows that the concept of reality based on conceptual reality according to Buddhist philosophy was included in mural paintings of early Rattanakosin Period. Reality could be individually divined; therefore, it was regarded as subjective reality - Tilakkhana (the three characterristics), Paticcasamuppada (the depentdent origination), Ariyasacca (four noble truth) and Nibbana (the extinction of the fire of greed) as the ultimate goal. Furthermore, it played an important role to determine the content of the mural paintings, for instance Dasa Jatakas (the ten longest birth stories of Buddha) and Buddhapavatti (the life of the Buddha) as an access to the ultimate goal. When the ultimate goal is not achived, subject should be born in Sugati Bhumi (blissful states of existance). In addition, physical apperances of creatures appearing in the mural paintings were determined by Kamma (a volitional action) and mental levels. According to this attitude, physical apperances of creatures and place in the universe, such as heaven, underworld, Devata (a celestial or heavenly being), Brahma (a devine being of the sphere) and Mara (the evil one) existed objectively and could be obviously shown in the universal picture of Tebhumi (the three spheres). Besides, the objective reality is not able to be separated from the subjective reality - places and physical apperances of creatures were related to mental levels of creatures. Acceptance of tha reality concept in term of scientific empiricism based on the western philosophy of materialism due to opening the country according to political and social conditions led to manu aspects of conceptual changes in order to be accepts by westerners, especially from the late reign of King Rama III so far. Furthermore, it led to conceptual change of reallity as portrayed in the mural, especially the objective reality beyond physical world that could not be proved that it's existence according to conceptual frame of empiricism, for example universal concept of Tebhumi and Jakata of ten perfactions of the Buddha before attaining enlightenment was less important. Empirical reality in phenomenal level, such as stories from chronicles and Buddhist traditions was emphasized in accordance with the backgrounds portrayed in the mural that was similar to the face in physical world level. Furthermore, the concept of Kamma and mind related to the pictures and characters declined. Thus, the objective reality found in the mural paintings was scparated from the subjective reality. This concept could be found the most obviously in the mural paintings of Thammayut temples and led the reality that used to be centralized in human being to move the center focusing on the reality existing outside human being. The results of these changes led to conceptual separation of reality. virtue and beauty; therefore reality was not related to virtue and beauty as it used to be in previous time.