การอภิปรายเกี่ยวกับกระบวนทัศนใหมดานสุขภาพ ที่เกิดขึ้นในวงการสาธารณสุขโดยรวม และในหนวยงาน องคกร และบุคลากรที่ทํางานดานภูมิปญญาการแพทยแผนไทย ซึ่งมีกรมพัฒนาการแพทยแผนไทยและการแพทยทางเลือกเปนหนวยงานหลักที่สนับสนุนใหเกิดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นโดยภาคีที่เกี่ยวของอยางกวางขวางในชวง 3-4 ปที่ผานมา สงผลใหเกิดความพยายามปรับเปลี่ยนกระบวนทัศนและการทํางานรวมกับเครือขายหมอพื้นบาน สถาบันวิชาการ องคกรพัฒนาเอกชน ในกระบวนการนี้แนวคิดการจัดการความรูไดถูกนําเสนอเปนยุทธศาสตรที่สําคัญในการฟนฟูภูมิปญญาทองถิ่นดานสุขภาพ ทัศนะใหมเกี่ยวกับการพัฒนาไปสูระบบการแพทยพหุลักษณ แทนการพึ่งพาระบบการแพทยสมัยใหมเพียงอยางเดียว ทําใหเกิดการยอมรับภูมิปญญาการแพทยนอกกระแสหลักที่หลากหลายวามีคุณคาเชนกัน ภูมิปญญาเหลานี้เปนระบบความรูที่อยูบนฐานชุมชน วิถีชีวิต ความสัมพันธทางสังคม คนละชุดกับการแพทยสมัยใหมซึ่งพัฒนาขึ้นดวยความรูทางวิทยาศาสตรสมัยใหมและมีการพัฒนาวิธีวิทยา การจัดการ ระบบงานขึ้นมารองรับการใชความรูดังกลาว การพัฒนาองคความรูอันเปนภูมิปญญาไทยเองจึงตองตระหนักในอคติของความรูที่แฝงอยูในโครงสรางและสถาบันทางสังคมในปจจุบัน ดวยเหตุนี้ในการกําหนดทิศทางการพัฒนาภูมิปญญาการแพทยแผนไทยและการแพทยทางเลือกใหมีฐานความรูของตนเองที่เขมแข็ง สามารถเสริมกับระบบการแพทยแผนปจจุบัน แตไมถูกครอบงําจนไมเติบโต จึงมีขอเสนอโดยนักวิชาการการแพทยแผนไทย ใหมีการพัฒนากลไกสรางและจัดการความรูที่สอดคลองกับธรรมชาติของระบบการแพทยนอกกระแสหลักเหลานี้ เพื่อสรางความรูเพื่อประโยชนสูงสุดในดานสุขภาพของประชาชนและการพัฒนาของประเทศ ขอเสนอเกี่ยวกับกลไกดังกลาวพอสรุปไดดังนี้ 1. การสรางกลไกเชิงสถาบันดานวิชาการนอกระบบราชการ เพื่อความเปนอิสระและคลองตัวในการสรางและจัดการความรู สรางชุมชนทางวิชาการโดยประสานเครือขายภาคีตางๆ เขามารวมทํางานวิชาการและพัฒนาความรูเชิงระบบ มีการเสนอกลไกนี้ในชื่อวา สถาบันสุขภาพวิถีไท 2. การพัฒนากลไกหลักในระดับชาติที่ทําหนาที่กําหนดและประสานนโยบายในการพัฒนาภูมิปญญาสุขภาพของไทยใหเปนไปในทิศทางเดียวกัน และผลักดันการวิจัยและพัฒนาในดานนี้ใหเปนวาระแหงชาติที่ไดรับการขานรับจากกลไกของรัฐและเอกชน 3. การสนับสนุนใหชุมชนมีบทบาทในการจัดการความรูและฟนฟูภูมิปญญาสุขภาพ โดยสรางเวทีแลกเปลี่ยนความรูเชื่อมโยงกับเครือขายทางสังคมตางๆ บทความนี้มีวัตถุประสงคที่จะศึกษาวิเคราะหโดยอาศัยแนวคิดเหลานี้เปนพื้นฐาน เพื่อพัฒนาขอเสนอในการปฏิรูปโครงสรางและกลไกสรางและจัดการความรูที่เชื่อมโยงกันอยางเปนระบบและเปนรูปธรรม โดยใชวิธีศึกษาจากการทบทวนเอกสาร การสัมภาษณผูทรงคุณวุฒิและผูเชี่ยวชาญที่เกี่ยวของ การศึกษานี้เนนการสรางและจัดการความรูเฉพาะในสวนของการแพทยแผนไทยและการแพทยพื้นบาน มิไดครอบคลุมถึงการแพทยทางเลือก

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข