โรคบรูเซลโลซิสและโรคข้ออักเสบและสมองอักเสบในแพะเป็นโรคติดต่อชนิดเรื้อรังที่สำคัญและส่งผลกระทบต่อการเพิ่มผลผลิตของแพะ มีสาเหตุเกิดจากเชื้อ Brucella melitensis และ caprine arthritis-encephalitis virus (CAEV) ตามลำดับ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจความชุกทางซีรัมวิทยาและปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อ B. melitensis และ CAEV ในแพะที่เลี้ยงในภาคตะวันตกของประเทศไทย เพื่อใช้ในการวางแผนกำจัดโรคและลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจ วัสดุ อุปกรณ์ และวิธีการ ทำการศึกษาแบบภาคตัดขวาง (cross-sectional study) ระหว่างเดือนมกราคม ถึง มีนาคม 2555 และสุ่มเก็บตัวอย่างซีรัมแพะที่เลี้ยงในพื้นที่ 5 จังหวัดภาคตะวันตกของประเทศไทยแบบระดับชั้น (stratified random sampling) ได้แก่ จังหวัดกาญจนบุรี นครปฐม ประจวบคีรีขันธ์ เพชรบุรี และราชบุรี จากฟาร์มแพะ 87 ฟาร์ม รวมจำนวน 1,379 ตัวอย่าง ตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อ B. melitensis ด้วยวิธี indirect ELISA และ complement fixation test (CFT) ส่วนการตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อ CAEV ใช้วิธี cELISA และศึกษาปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคทั้งสอง ทั้งแบบรายตัวและรายฝูง โดยใช้แบบสอบถามเก็บข้อมูล เพื่อวิเคราะห์ตัวแปรที่ตั้งเป็นสมมติฐานแบบการถดถอยโลจิสติก ผลการศึกษาพบความชุกของโรคบรูเซลโลซิสใระดับรายตัวและรายฝูงที่ระดับความเชื่อมั่น95% เท่ากับ 5.08% และ 18.39% ตามลำดับ โดยพบความชุกของโรคสูงสุดที่จังหวัดกาญจนบุรี ส่วนโรคข้ออักเสบและสมองอักเสบในแพะตรวจพบความชุกในระดับรายตัวและรายฝูงที่ระดับความเชื่อมั่น 95% คิดเป็น 1.81% และ 9.20% ตามลำดับ โดยพบความชุกของโรคสูงสุดที่จังหวัดเพชรบุรี จากการวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคทั้งสอง ด้วยวิธีวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติก พบว่าปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อ B. melitensis ในระดับรายตัว อย่างมีนัยสำคัญได้แก่ การเลี้ยงแพะและแกะรวมกัน (OR=6.248 ; 95%CI: 3.063-12.745; p<0.001) และการที่แพะในฟาร์มมีประวัติการแท้ง (OR=3.796; 95% CI: 2.305-6.254; p<0.001) ส่วนปัจจัยเสี่ยงที่มีความสัมพันธ์กับการตรวจพบแอนติบอดีต่อเชื้อ CAEV ในระดับรายตัวอย่างมีนัยสำคัญได้แก่ ขนาดของฟาร์ม ( OR: 8.50; 95% CI : 3.09-23.43; p<0.001) การมีประวัตินำพ่อพันธุ์แพะไปผสมกับแพะฟาร์มอื่น (OR: 2.81 ; 95% CI: 1.24-6.38; p<0.013) และการที่เคยมีแพะในฟาร์มแสดงอาการเข้าได้ตามนิยามโรค CAE (OR: 3.45 ; 95% CI : 1.61-7.40 ; p<0.001) ทั้งนี้ไม่พบปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการติดเชื้อ B. melitensis และ CAEV ในระดับรายฝูง ข้อสรุปผลการศึกษาครั้งนี้บ่งชี้ว่ายังคงมีการติดเชื้อ B. melitensis และ CAEV ในฝูงแพะที่เลี้ยงในภาคตะวันตก ดังนั้นกรมปศุสัตว์และผู้เกี่ยวข้องควรดำเนินการเฝ้าระวังและควบคุมโรคอย่างต่อเนื่อง โดยตรวจคัดกรองโรค และทำลายแพะตัวที่ให้ผลบวก เพื่อกำจัดพาหะของโรค ลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ B. melitensis ทั้งในคนและแพะร่วมฝูง คำสำคัญ: ความชุกทางซีรัมวิทยา โรคบรูเซลโลซิส โรคข้ออักเสบและสมองอักเสบในแพะ แพะ ภาคตะวันตก 1ศูนย์วิจัยและพัฒนาการสัตวแพทย์ภาคตะวันตก ตู้ปณ. 18 อำเภอจอมบึง จังหวัดราชบุรี 70150 *ผู้เขียนที่ให้การติดต่อ : โทร. 0-3222-8419 โทรสาร. 0-3222-8379 ต่อ 114 e-mail : achongmas@gmail.com ทะเบียนวิจัยเลขที่ : 55(1)-0115-005