การศกษาทางซีรัมวิทยาของโรคบรเซลโลลิสและเมลิออยโดสิสในแพะที่เลี้ยงในภาคใต้ ของประเทศไทย พรทิพย์ ชูเมฆ * และ อรรถพร จีนพันธ์ บทคัดย่อ ศึกษาความชุกทางซีรัมวิทยาและวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงบางประการในการติดโรคบรูเซลโลสิส และเมลิออย โดสิสในแพะที่เลี้ยงในพื้นที่ 8 จังหวัด ภาคใต้ของประเทศไทยได้แก่จังหวัดกระบี่ นครศรีธรรมราช พังงา สุราษฎร์ธานีสงขลา สตูล ตรัง และพัทลุง โดยทําการสุ่มเก็บตัวอย่างเลือดแพะแบบแบ่งชั้น (Stratified random sampling) ระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2551 ถึงเดือนมีนาคม พ.ศ. 2553 จาก 280 ฟาร์ม จํานวน 3,252 ตัวอย่าง เป็นฟาร์มแพะเนื้อ 278 ฟาร์ม (99.29%) จํานวน 3,232 ตัวอย่าง (99.39%) และฟาร์มแพะนม 2 ฟาร์ม (0.71%) จํานวน 20 ตัวอย่าง (0.62%) ตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อ Brucella melitensis ด้วยวิธี Rose bengal test (RBT) และยืนยันผลโดยวิธี competitive enzyme linked immunosorbent assay (C-ELISA) พบว่าความชุกของโรค รายตัวและในระดับฟาร์ม เท่ากับ 1.02% (33/3,252) และ 5.71% (16/280) ตามลําดับ โดยพบความชุกของโรคราย ตัวสูงที่สุดในจังหวัดสงขลา เท่ากับ 2.30% (9/392) ส่วนในระดับฟาร์มพบความชุกของโรคสูงที่สุดเท่ากับ 13.04% (3/23) ในจังหวัดกระบี่ ส่วนการตรวจหาแอนติบอดีต่อเชื้อ Burkholderia pseudomallei ด้วยวิธี Indirect hemagglutination test (IHA) นั้น มีการตรวจพบใน 3 จังหวัด ได้แก่จังหวัดสงขลา พัทลุง และสุราษฎร์ธานีพบว่า ความชุกของโรครายตัวและในระดับฟาร์มเท่ากับ 0.19% (6/3,252) และ 1.79% (5/280) ตามลําดับ โดยพบความ ชุกของโรคทั้งรายตัวและรายฟาร์มสูงที่สุดในจังหวัดสงขลา เท่ากับ 0.77%, (3/392) และ 9.68% (3/31) จากการ วิเคราะห์เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างการตรวจพบโรคกับลักษณะทั่วไปทางประชากรศาสตร์โดยใช้สมการ ถดถอยโลจิสติก (Logistic regression analysis) พบว่าค่า odds ของการตรวจพบโรคบรูเซลโลสิสทางซีรัมวิทยาใน แพะอายุมากกว่า 1 ปีเป็น 5 เท่า เมื่อเทียบกับแพะอายุน้อยกว่า 1 ปี (OR : 5.28 ; 95 % CI = 1.85 - 15.06 ; P value = 0.0018) และพบว่าเพศไม่มีความสัมพันธ์กับการตรวจพบโรคนี้ส่วนการตรวจพบโรคเมลิออยโดสิสนั้น พบว่าทั้งเพศและอายุไมมีความสัมพันธ์กับการตรวจพบโรคเช่นกัน อย่างไรก็ตามถึงแม้ความชุกของโรคบรูเซลโลสิส และโรคเมลิออยโดสิสในแพะในภาคใต้ของประเทศไทยจะอยู่ในระดับต่ำ แต่ก็มีการตรวจพบโรคอย่างสม่ำเสมอ การควบคุมป้องกันและกําจัดโรคดังกล่าว จึงต้องดําเนินการทดสอบโรคควบคู่ไปกับการทําลายสัตว์ที่ให้ผลบวก และการควบคุมการเคลื่อนย้ายสัตว์ที่เข้มงวด คําสําคัญ : โรคบรูเซลโลสิส , โรคเมลิออยโดสิส , ซีรัมแพะ , ภาคใต้ของประเทศไทย ศูนย์วิจัยและพัฒนาการสัตวแพทย์ภาคใต้ อําเภอทุ่งสงจงหวัดนครศรีธรรมราช 80110 * ผู้รับผิดชอบ e-mail : pornthip2512@gmail.com เลขทะเบียนวิจัย 52(1)-(52:1)-0115-092