กระบวนการยุติธรรมทางอาญามีบทบาทสำคัญในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนโดยเป็นกลไกหลักของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยภายใต้หลักนิติธรรม อย่างไรก็ดี บทบัญญัติประมวลกฎหมายอาญาและประมวลกฎมายวิธีพิจารณาความอาญาของไทย ผู้มีบทบาท ในคดีส่วนใหญ่จะเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ ได้แก่ เจ้าพนักงานตำรวจ พนักงานอัยการ ผู้พิพากษา และบุคลากรของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรม ส่วนผู้ที่ได้รับความเสียหายไม่ว่าจะเป็นผู้เสียหาย จำเลยที่ศาลพิพากษายกฟ้องและผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการกระทำความผิดไม่มีบทบาทในคดีเท่าใดนัก บุคคลเหล่านั้นจึงยังไม่ได้รับการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมายเท่าที่ควร ตามปฏิญญาว่าด้วยหลักการพื้นฐานเกี่ยวกับการอำนวยความยุติธรรมแก่ผู้ที่ได้รับความเสียหายจากอาชญากรรมและการใช้อำนาจ โดยไม่ถูกต้อง ค.ศ. 1985 ซึ่งได้กำหนดมาตรฐานไว้ 4 ด้าน คือ การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมและการได้รับการปฏิบัติอย่างเป็นธรรม การได้รับการชดเชยความเสียหายจากผู้กระทำความผิด การได้รับการชดเชยความเสียหายจากรัฐ และการให้ความช่วยเหลือแก่ผู้ที่ได้รับความเสียหาย อันจะทำให้กระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทยสามารถบรรลุวัตถุประสงค์ในการอำนวยความยุติธรรมให้แก่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายรวมทั้งผู้เสียหายได้อย่างแท้จริง ไม่ใช่เฉพาะแต่ผู้ต้องหาหรือจำเลยเท่านั้น ผลที่ได้จากการศึกษางานวิจัยพบว่า ผู้เสียหายในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ควรได้รับการคุ้มครองสิทธิมากยิ่งขึ้น เช่น การรับรู้ถึงสิทธิที่ควรได้รับหรือการได้รับแจ้งสิทธิและกระบวนการในการดำเนินคดี รวมทั้งการได้รับชดใช้เยียวยาความเสียหายอันเกิดจากการกระทำความผิดที่มิใช่ตัวเงินเพียงอย่างเดียว เช่น การให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย การรู้สึกรับผิดชอบต่อสังคมของบุคลากรในกระบวนการยุติธรรมที่มีต่อผู้เสียหาย การปกป้องคุ้มครองผู้เสียหายจากการเผยแพร่ข่าวทางสื่อต่าง ๆ ดังนั้น จึงควรมีการกำหนดหน่วยงานหลักในการแจ้งสิทธิแก่ผู้เสียหายในทุกขั้นตอน มีมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิของผู้เสียหายในคดีอาญาที่ไม่ควรต่ำกว่าสิทธิของจำเลย รัฐควรจ่ายค่าตอบแทนและค่าชดเชยแก่ผู้เสียหาย ควรมีการประชาสัมพันธ์ถึงสิทธิของผู้เสียหายอย่างทั่วถึง ควรนำกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์มาใช้เพื่อให้ผู้เสียหายมีส่วนร่วมมากยิ่งขึ้น ควรมีมาตรการลงโทษจำเลยอย่างเข้มงวดเพื่อจะได้ไม่กลับมากระทำผิดซ้ำอีก และควรมีการแก้ไขกฎหมายให้พนักงานสอบสวนเรียกผู้เสียหายมาให้ปากคำในชั้นสอบสวนในทันทีหรือในเวลาที่เหมาะสม รวมถึงการกำหนดนิยามความหมายของคำว่า “ผู้เสียหาย” ให้ครอบคลุมถึงผู้ที่ได้รับผลกระทบจากการกระทำความผิด