การศึกษาบริบทชุมชนและระบบนิเวศ การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรที่อยู่ในกุดน้ำ ความหลากหลายของชนิดพรรณพืชเหนือน้ำ และแนวทางในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติบริเวณกุดน้ำ จำนวน 4 กุด คือ กุดเป่งใหญ่ กุดม่วง กุดฟ้า และกุดน้ำลัด โดยการทำการศึกษาระหว่างเดือนตุลาคม 2550 เดือนกันยายน 2551 ผลการศึกษาพบว่า การศึกษาบริบทชุมชนและระบบนิเวศบริเวณกุดน้ำ ตำบลลำพาน อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ พื้นที่ของตำบลลำพานจะเป็นพื้นที่ราบลุ่มเหมาะแก่การเพาะปลูก และอยู่ในเขตชลประทาน อาชีพหลัก คือ อาชีพเกษตรกรรม ได้แก่ การทำนา ทำสวน ทำไร่ เนื่องจากลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่ราบลุ่ม อยู่ในเขตชลประทาน และมีแหล่งน้ำธรรมชาติมากไม่ว่าจะเป็นแม่น้ำลำพาน (ลำปาวหลง) หนอง และกุด จึงเหมาะสมในการทำเกษตรกรรม การศึกษาการใช้ประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมบริเวณกุดน้ำ พบว่า การใช้ประโยชน์ทางตรงของชาวบ้านบริเวณรอบๆ กุดน้ำ ได้แก่ ใช้พืช และสัตว์น้ำเป็นอาหาร ใช้พืชเป็นอาหารเลี้ยงสัตว์ ใช้ไม้ในการก่อสร้าง หรือทำฟืน และใช้เป็นสมุนไพรรักษาเบื้องต้น ส่วนการใช้ประโยชน์ทางอ้อมจากกุดน้ำคือ การใช้น้ำเพื่อการอุปโภคและบริโภค การใช้น้ำในการเลี้ยงสัตว์ ประมง การใช้น้ำเพื่อการเกษตร การสำรวจความหลากหลายของชนิดพรรณพืชเหนือน้ำพบพรรณพืชจากกุดน้ำจำนวน 4 กุด คือ กุดเป่งใหญ่ กุดม่วง กุดฟ้า และกุดน้ำลัด พบว่า มีพรรณพืชน้ำทั้งหมดจำนวน 28 วงศ์ 42 ชนิด โดยพบที่กุดเป่งใหญ่จำนวน 18 วงศ์ 30 ชนิด กุดม่วงจำนวน 16 วงศ์ 21 ชนิด กุดฟ้าจำนวน 13 วงศ์ 14 ชนิด และกุดน้ำลัด 18 วงศ์ 24 ชนิด ซึ่งจำนวนชนิดของพืชทั้ง 4 กุดใกล้เคียงกัน เนื่องจากมีสภาพพื้นที่คล้ายกันคือ มีกอสนุ่นลอยอยู่บนผิวน้ำเป็นจำนวนมาก และบนกอสนุ่นมีพืชเจริญเติบโตได้ดีเพราะมีปริมาณอินทรียวัตถุสูง จากการวิเคราะห์คุณภาพน้ำบางประการ ได้แก่ ความโปร่งแสง ความเป็นกรด-ด่าง พบว่าทั้ง 4 กุดมีคุณภาพน้ำไม่แตกต่างกัน แนวทางในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของระบบนิเวศกุดน้ำ พื้นที่บริเวณกุดน้ำสามารถพัฒนาให้เป็นพื้นที่ศึกษาระบบนิเวศกุดน้ำ เนื่องจากพื้นที่มีความโดดเด่นของสังคมพืชที่หนาแน่น มีความหลากหลายชนิดของพรรณพืช และสามารถพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และเป็นตัวอย่างของระบบนิเวศกุดน้ำที่อุดมสมบูรณ์ เป็นบทเรียนธรรมชาติให้กับนักเรียนที่อยู่บริเวณใกล้เคียงพื้นที่ได้เป็นอย่างดี เป็นการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของระบบนิเวศกุดน้ำ และเป็นแนวทางในการอนุรักษ์พื้นที่กุดน้ำแห่งอื่นต่อไป