มุตโตแตก หรือปัญญาในการด้นเพลงแสดงถึงการบรรลุความสำเร็จทางดนตรีระดับสูงสุด หมอเพลงโคราชหรือผู้ร้องเล่นเพลงโคราชต้องสามารถสื่อภาษาดนตรีอย่างเหมาะสมในการร้องโต้ตอบอย่างฉับพลันด้วยการสร้างสรรค์สำนวน ลีลาของกลอนเพลง คุณลักษณะดังกล่าวเป็นคุณค่าภายในของวัฒนธรรมเพลงโคราช ซึ่งความรู้พื้นบ้านนี้ยังไม่เป็นที่รับรู้กันมากนัก ในงานวิจัยนี้ ผู้วิจัยสืบค้นปัญญาการจัดการความรู้พื้นบ้านในการด้นเพลง เพื่อตอบคำถามวิจัยสามข้อดังนี้ หนึ่ง นิยามมุตโตแตกในวัฒนธรรมเพลงโคราชคืออะไร สอง ปัญญาการจัดการความรู้พื้นบ้านซึ่งหมอเพลงโคราชได้เรียนรู้และสั่งสม องค์ความรู้พื้นบ้าน ตลอดจนประยุกต์ใช้ด้นเพลงในการเล่นเพลงแบบดั้งเดิมเป็นอย่างไร และสาม ผลกระทบของมุตโตแตกที่มีต่อหมอเพลงโคราชและวัฒนธรรมเพลงโคราชคืออะไร ผู้วิจัยแสวงหาคำตอบด้วยหลากหลายแนวทาง บูรณาการทั้งข้อมูล วิธีวิจัย และศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง งานวิจัยเชิงคุณภาพนี้เป็นการศึกษามุตโตแตกของหมอเพลงโคราชอาชีพจำนวนแปดคน เน้นการทำงานสนามทางชาติพันธุ์วรรณนา และการพรรณนาอย่างลุ่มลึกในการเล่นเพลงแบบดั้งเดิม พื้นที่จังหวัดนครราชสีมาของไทย โดยใช้กรอบแนวคิดทฤษฎีทางมานุษยวิทยาการดนตรีเพื่ออธิบายมุตโตแตกรวมถึงผลกระทบที่มีต่อหมอเพลงโคราชและวัฒนธรรมเพลงโคราช ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า เพลงโคราช เป็นเพลงพื้นบ้านที่สำคัญของไทยโคราช ซึ่งต้องใช้ความรู้ ความสามารถ และทักษะทางดนตรี รวมทั้ง มุตโตแตก ซึ่งเป็นภูมิปัญญาในการด้นเพลงโต้ตอบกันของผู้เล่นทั้งชายหญิง เพลงโคราช เป็นการละเล่นร่วมกันของชาวบ้าน เกิดจากการเรียงร้อยถ้อยคำขึ้นเป็นท่วงทำนองอย่างฉับพลัน ใช้ความรู้และกระบวนการจัดการความรู้พื้นบ้านในด้นกลอนเพลงโต้ตอบกันเป็นหลักโดยเฉพาะในการเล่นเพลงโคราชแบบดั้งเดิม หมอเพลงโคราชประยุกต์ใช้ความรู้ที่สั่งสมมาตลอดชีวิตจากการเรียนรู้และประสบการณ์การเล่นเพลงโคราช สร้างสรรค์และด้นกลอนเพลงโคราชขึ้นอย่างอิสระตามความรู้ความสามารถของตน ตามบริบทดังกล่าวนี้ มุตโตแตกจึงไม่ได้เป็นเพียงปัญญาการจัดการความรู้ในการด้นกลอนเพลงซึ่งแสดงถึงสุนทรียะของวัฒนธรรมเพลงโคราชเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อความสำเร็จสูงสุดในอาชีพหมอเพลงโคราช ด้วยการบรรลุศักยภาพของตนเอง การสร้างสภาวะไหลลื่นในการเล่นเพลง รวมถึงการเป็นที่ยอมรับของผู้ฟัง