วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทการสื่อสารของชุมชนบ้านน้ำเกี๋ยนในการดำรงรักษาความเป็นชุมชนเข้มแข็งและศึกษารูปแบบการสื่อสารในชุมชนบ้านน้ำเกี๋ยนผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม โดยใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมุบด้วยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกผู้ให้การสนับสนุน จำนวน 30 คน ผลการวิจัยสรุปว่า 1. รูปแบบการสื่อสารที่พบในชุมชนบ้านน้ำเกี๋ยนผ่านการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ภายในมิติทางการสื่อสารเพื่อสร้างความร่วมมือภายในชุมชน และภายนอกชุมชน สรุปตามระดับพัฒนาการของขุมชนได้ดังนี้ 1.1 ระยะก่อตัว เป็นระยะที่ชุมชนเริ่มตระหนักถึงวิกฤติปัญหาที่เกิดขึ้นในชุมชน เกิดกระบวนการมีส่วนร่วมผ่านกระบวนการ บวรส. (บ้าน วัด โรงเรียน สถานีอนามัย) ที่มีแกนนำ และกลุ่มชาวบ้านเป็นผู้จัดตั้ง โดยรูปแบบการสื่อสารที่ใช้ในระยะนี้ประกอบด้วย การสื่อสารทางเดียวแบเป็นทางการ การสื่อสารสองทางแบบไม่เป็นทางการ การสื่อสารตามแนวดิ่งและการสื่อสารตามแนวนอน หรือ แนวราบ โดยมีลักษณะของการจัดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น 3 ระดับ นั่นคือ เวทีระดับชาวบ้าน เวทีระดับหมู่บ้าน และเวทีระดับตำบล 1.2 ระยะที่สอง เป็นระยะที่ปัญหาของชุมชนเริ่มคลี่คลาย เกิดการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนในการไขปัญหาผ่านทางรูปแบบการสื่อสารแบบสองทางที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ รวมถึงการสื่อสารตามแนวนอน 1.3 ระยะปัจจุบัน เป็นระยะที่ชุมชนมีความเข้มแข็งจนได้รับขนานนามว่าเป็นชุมชนตัวอย่าง โดยรูปแบบการสื่อสารที่ใช้ในระยะนี้ ประกอบด้วย การสื่อสารแบบสองทางทั้งที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ โดยยังคงเน้นหนักในเรื่อของการจัดประชุมเวที และการแลกเปลี่ยนความรู้กับสังคมภายนอก 2. บทบาททางการสื่อสารของชุมชนบ้านน้ำเกี๋ยนในการดำรงรักษาความเป็นชุมชนเข้มแข็งประกอบด้วย 121 บทบาท คือ (1) เป็นช่องทางการถ่ายทอดข่าวสาร (การสื่อสารขาออก) (2) เป็นช่องกทางรับรู้ข่าวสาร (การสื่อสารขาเข้า) (3) ช่วยกลั่นกรองข้อมูลข่าวสาร (4) เป็นตัวเชื่อมต่อการสื่อสารในแนวนอน (5) ช่วยในกระบวนการตัดสินใจ (6) เป็นกลไกเร่งการพบปะแสดงความคิดเห็น (7) เป็นเครื่องมือสร้างความโปร่งใส (8) เป็นเวทีสื่อสารทางบความคิด (9) สร้างการมีส่วนร่วม (10) แก้ไขปัญหาความขัดแย้ง (11) รายงานความคิดเห็น/ความต้องการของประชาชน และ (12) บริหารความขัดแย้ง