การบูรณาการการแพทย์แผนไทยเข้าสู่ระบบการแพทย์แผนปัจจุบัน เป็นการแสวงหาจุดร่วม เพื่อก่อให้เกิดความร่วมมือระหว่างระบบการแพทย์แผนปัจจุบันและการแพทย์แผนไทย ให้เป็น ระบบการดูแลรักษาสุขภาพที่เกื้อกูลกัน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อหาคำอธิบายเกี่ยวกับ เงื่อนไขที่ทำให้ระบบการแพทย์แผนปัจจุบันยอมรับการแพทย์แผนไทย รวมทั้งแบบแผนและ กระบวนการบูรณาการการแพทย์แผนไทยเข้าสู่ระบบการแพทย์แผนปัจจุบัน ใช้วิธีการศึกษาเชิง คุณภาพด้วยการศึกษาเอกสารและเก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ระดับลึก จากผู้ให้ข้อมูลหลักที่ เป็นบุคลากรด้านการแพทย์และการสาธารณสุขแผนปัจจุบัน และบุคลากรด้านการแพทย์แผนไทย จำนวน 18 ราย ผู้ป่วยโรคเรื้อรังและผู้ป่วยเฉียบพลัน จำนวน 14 ราย สมาชิกกลุ่มสมุนไพรครบ วงจรเพื่อเศรษฐกิจชุมชน จำนวน 11 ราย รวมทั้งสิ้น 43 ราย ผลการศึกษา พบว่า การบูรณาการการแพทย์แผนไทยเข้าสู่ระบบการแพทย์แผนปัจจุบัน พิจารณา ได้ 2 มิติ กล่าวคือ มิติด้านผู้รับบริการ และมิติด้านผู้ให้บริการซึ่งทั้งสองมิติมีความเชื่อมโยงกัน ในฐานะเป็นองค์ประกอบของระบบการดูแลรักษาสุขภาพ ทั้งนี้กลไกการบูรณาการนั้นถูกกำหนด โดยอุดมการณ์การพึ่งตนเองเพื่อการมีสุขภาพดี และฐานคิดของการดูแลรักษาสุขภาพและระบบ การแพทย์ ตลอดจนนโยบายการพัฒนาสาธารณสุขของรัฐ การบูรณาการในมิติของผู้รับบริการ พบว่า มีการบูรณาการในวิถีชีวิตอยู่แล้ว ส่วนการบูรณาการเมื่อสุขภาพเสียสมดุล การบูรณาการ เพื่อการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรคนั้นถูกกำหนดโดยฐานคิดการแสวงหาการรักษาพยาบาล และฐานคิดการดูแลดุลยภาพของร่างกาย ซึ่งบุคคลจะมีการปรับเปลี่ยนการรับรู้ข้อมูลข่าวสารและ สาระของสมุนไพร มีการประเมินภาวะเมื่อร่างกายเสียสมดุล และมีการถ่ายทอดบอกเล่าปากต่อปาก ดังนั้น การบูรณาในมิติของผู้รับ จึงมีความสำคัญที่ก่อให้เกิดการบูรณาการในผู้ให้บริการ จากผล การศึกษา พบว่า มีการบูรณาการด้านการให้บริการคลินิก ซึ่งอยู่บนพื้นฐานของความไม่เท่าเทียม กันระหว่างบุคลากรด้านการแพทย์แผนปัจจุบันและการแพทย์แผนไทย ในด้านโครงสร้างการบริหาร โดยเฉพาะกรอบอัตรากำลัง นอกจากนี้ยังมีการบูรณาการด้านการพัฒนายาสมุนไพรเข้ามาสู่ระบบ การแพทย์แผนปัจจุบัน ซึ่งตัวที่กำหนดคือ นโยบายการพัฒนาสาธารณสุขและการมีส่วนร่วมของ องค์กรชุมชน ทั้งนี้ รัฐควรให้ความสนใจและดำเนินการอย่างจริงจังและต่อเนื่อง โดยเฉพาะการ สร้างความเท่าเทียม ระหว่างการแพทย์แผนปัจจุบันและการแพทย์แผนปัจจุบัน ในด้านโครงสร้าง การบริหารงาน เพื่อให้เกิดการบูรณาในระบบการดูแลรักษาสุขภาพอย่างแท้จริง