การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างและทดลองใช้บทเรียนโปรแกรมแบบเส้นตรง เรื่องการสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ซึ่งจัดทำเป็นบทเรียน โปรแกรมแบบตำรา โดยสร้างเป็นแบบเส้นตรง แล้วพัฒนาคุณภาพบทเรียนโปรแกรมด้วยการนำ ไปให้นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ที่ไม่ใช่กลุ่มตัวอย่างอ่าน โดยแบ่งขั้นตอนการพัฒนาเป็น 3 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ให้นักเรียนที่มีผลการเรียนอ่าน จำนวน 3 คนอ่าน ขั้นตอนที่ 2 ให้นักเรียนที่มีผลการเรียนปานกลาง จำนวน 10 คนอ่าน ขั้นตอนที่ 3 ให้นักเรียนที่มีผล การเรียนคละกันระหว่างเก่ง ปานกลาง อ่อน จำนวน 30 คนอ่าน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการ ทดลองเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ห้อง 3/1 โรงเรียนชุมชนหมู่บ้านพัฒนา เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร จำนวน 30 คน รูปแบบการทดลองแบบกลุ่มเดียววัดผลสองครั้ง ซึ่งการวัดผล สัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนและหลังบทเรียนโปรแกรมของกลุ่มตัวอย่างใช้แบบวัดผลสัมฤทธิ์ทาง การเรียน ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าสถิติ t-test ผลการทดลองใช้บทเรียนโปรแกรมปรากฏว่า ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของคะแนนทดสอบ หลังเรียนมีค่าสูงกว่าคะแนนทดสอบก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 แสดงว่า บทเรียนโปรแกรมแบบเส้นตรงเรื่องการสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม มีประสิทธิภาพในการให้ความรู้ แก่นักเรียนกลุ่มนี้ ครูผู้สอนสามารถนำไปใช้ประกอบการเรียนการสอนได้ และน่าจะเป็น ประโยชน์แก่ผู้เรียนสำหรับนำไปศึกษาเพื่อเสริมความรู้ด้วยตนเองได้ ข้อเสนอแนะ : ควรพัฒนาบทเรียนโปรแกรมให้มีความน่าสนใจมากขึ้น โดยจัดพิมพ์เป็น สีทั้งฉบับ และหากมีการวิจัยต่อเนื่องควรพัฒนาสื่อการเรียนการสอนด้านสิ่งแวดล้อมในรูปแบบ อื่นๆ ก็จะเป็นการดียิ่งขึ้น