การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สภาพการเรียนการสอนในรายวิชาที่เกี่ยวข้องกับการบริการชุมชน ในสถาบันอุดมศึกษา สังกัดทบวงมหาวิทยาลัยพัฒนารูปแบบวิชาที่ใช้การเรียนการสอนเชิงบริการและศึกษาผลของการใช้รูปแบบวิชาที่ใช้การเรียนการสอนเชิงบริการที่มีต่อพัฒนาการของนักศึกษา ผู้วิจัยได้สร้างรูปแบบวิชาที่ใช้การเรียนการสอนเชิงบริการ และทดลองใช้กับนักศึกษากลุ่มทดลองซึ่งเป็นนักศึกษาวิทยาลัยโยนกที่เรียนวิชาสังคมวิทยา จำนวน 20 คนทดสอบก่อนและหลังการทดลองด้วยแบบวัดพัฒนาการด้านต่างๆ ได้แก่ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล การสื่อสารระหว่างบุคคล การเห็นคุณค่าของตนเอง ภาวะผู้นำ แบบสอบถามความคิดเห็นและประสบการณ์การเรียนรู้เชิงบริการ ใช้เวลาทำการทดลอง 10 สัปดาห์วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาค่าสถิติพื้นฐาน ได้แก่ ค่าคะแนนเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าร้อยละ ผลการวิจัยปรากฎดังนี้ 1. รายวิชาที่เกี่ยวข้องกับการบริการชุมชน ส่วนใหญ่จะมีเนื้อหาเกี่ยวกับชนบทศึกษา ซึ่งปรากฎอยู่ในหลักสูตร ที่เป็นวิชากลุ่มศึกษาทั่วไป วิชาเอก และวิชาเลือก โดยภาพรวมรูปแบบการเรียนการสอนยังเป็นการเรียนรู้ในห้องเรียนมากกว่าการเรียนรู้จากประสบการณ์จริง 2. รูปแบบวิชาที่พัฒนาขึ้น เป็นการบูรณาการการเรียนการสอนกับกิจกรรมนักศึกษา ทั้งกิจกรรมการเรียนการสอนและการประเมินผลโดยมุ่งพัฒนานักศึกษาทั้งในด้านองค์ความรู้และบุคลิกภาพ จัดการเรียนการสอนเป็นภาคทฤษฎี 30% ภาคทฤษฎีและกิจกรรม 50% ภาคกิจกรรมบริการชุมชน 20% เนื้อหาวิชามี 2 ส่วน คือ เนื้อหาในรายวิชานั้นๆกับเนื้อหาที่เกี่ยวกับกิจกรรมการบริการชุมชนการประเมินผลประเมินจากความรู้ในเนื้อหาวิชาและการสะท้อนผลการเรียนรู้จากบริการชุมชน 3. หลังการทดลองใช้รูปแบบการเรียนการสอนเชิงบริการนักศึกษามีพัฒนาการที่ดีขึ้นจากก่อนการทดลองอย่างเห็นได้ชัดเจนทั้งในด้านสัมพันธภาพระหว่างบุคคล การสื่อสารระหว่างบุคคลการเห็นคุณค่าในตนเอง ภาวะผู้นำ และการแสดงความคิดเห็นและประสบการณ์ของตนเอง