วัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อให๎ทราบผลการผลิตและรูปแบบเครือขำยการผลิตแพะเนื้อในจังหวัดชัยนาท พร๎อมทั้งหาความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการติดเชื้อโรคปากและเท๎าเปื่อย โรคบรูเซลโลซีส โรคข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะ โดยการติดตามและบันทึกผลการผลิตแพะจากฟาร์ม 10 แหํงในจังหวัดชัยนาท ในปี 2553 เป็นระยะเวลา 10 เดือน และการศึกษาเครือขำยแพะเนื้อในจังหวัดชัยนาทโดยทาการเก็บข๎อมูลจากฟาร์มแพะเนื้อทั้งหมด จานวน 112 ฟาร์มใน 8 อาเภอของจังหวัดชัยนาท การความชุกและปัจจัยเสี่ยงของการพบผลบวกทางซีรัมตํอการติดเชื้อโรคปากและเท๎าเปื่อย โรคบรูเซลโลซีส และโรคข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะในฝูงแพะเนื้อของจังหวัดชัยนาท ทาการสุํมเลือกฝูงแพะเนื้อและเก็บตัวอยำงเลือดจากแพะเนื้อที่มีอายุมากกวำ 6 เดือนโดยวิธี two stage sampling นาตัวอยำงซีรัมที่ได๎ไปตรวจแอนติบอดีตํอ non-structural protein สํวน 3ABC ของไวรัสโรคปากและเท๎าเปื่อยด๎วยวิธี blocking ELISA ตรวจแอนติบอดีตํอการติดเชื้อโรคบรูเซลโลซีสด๎วยวิธี modified Rose Bengal test (mRBT) และยืนยันด๎วยวิธี Complement Fixation test (CFT) และตรวจแอนติบอดีตํอการติดเชื้อไวรัสโรคข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะด๎วยวิธี competitive ELISA ใช๎แบบสอบถามเพื่อเก็บข๎อมูลพื้นฐานของฟาร์มแพะเนื้อและปัจจัยเสี่ยงของการได๎รับเชื้อโรคปากและเท๎าเปื่อย โรคบรูเซลโลซีส และโรคข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะ ผลการศึกษาพบวำมีจานวนแมํพันธุ์ 5 ถึง 31 ตัว อายุที่เริ่มผสมเฉลี่ยคือ 2.53 ปี ระยะตั้งท๎องเฉลี่ย 145.06 วัน มีจานวนแพะคลอดในชํวงศึกษาคือ 17.5 ตัวตํอฟาร์ม เป็นลูกแพะคลอดมีชีวิต 14.88 ตัวตํอฟาร์ม น้าหนักแพะแรกเกิดเฉลี่ย 2.15 กิโลกรัมและน้าหนักสํงขายเฉลี่ยคือ 18.07 กิโลกรัมที่อายุเฉลี่ย 157.9 วัน แพะที่มีน้าหนักแรกเกิดดีมักจะมีน้าหนักที่อายุมากขึ้นดีกวำแพะที่น้าหนักแรกเกิดต่า แพะเนื้อที่หยำนมที่น้าหนักสูงกวำจะมีน้าหนักที่อายุสํงตลาด (5 เดือน) ดีกวำแพะที่น้าหนักหยำนมต่ากวำ แพะมีอัตราการเติบโตตํอวัน (ADG) เป็น 0.11 กิโลกรัมสาหรับชํวงแรกเกิดจนถึงขาย โดยมีการเติบโตดีที่สุดชํวงแรกเกิดถึง 1 เดือนและอายุ 3 ถึง 5 เดือนโดยมี ADG เทำกันเป็น 0.12 กิโลกรัมตํอวัน รายได๎จากการขายแพะเฉลี่ยพันธุ์ตํอตัวคือ 2,064.70 บาท แพะเนื้อจะขายได๎เฉลี่ย 2,031.51 บาทตํอตัว ผลการศึกษาเครือขำยแพะเนื้อในจังหวัดชัยนาทพบลักษณะเครือขำยเป็นแบบ scale-free network โดยมี hub เฉพาะตัว สาหรับเครือขำยนี้ เมื่อค๎นหา cutpoint พบวำเครือขำยนี้มี cutpoint ทั้งหมด 67 node จาก 232 node (28.88%) โดยสํวนมาก cutpoint เป็นเกษตรกรจากอาเภอตำง ๆ การมี cutpoint มากทาให๎การควบคุมโรคที่ cutpoint ต๎องทาอยำงรวดเร็วซึ่งอาจเริ่มต๎นจากการควบคุมการเคลื่อนย๎าย เมื่อศึกษา node ที่เกี่ยวข๎องโดยตรงกับ node ที่มีความเป็นศูนย์กลางของเครือขำยแพะเนื้อในจังหวัดชัยนาท (ego-centric network) ได๎แกํ (1) โครงการยุทธศาสตร์การสํงเสริมการเลี้ยงแพะ แกะของจังหวัดชัยนาท และ (2) เกษตรกรที่ซื้อขายแพะ แลกเปลี่ยนพํอพันธุ์และเป็นพํอค๎าแพะด๎วย สาหรับโครงการฯ เป็นศูนย์กลางที่มีการสํงออกกิจกรรมที่เกี่ยวข๎องกับแพะเนื้อในจังหวัดชัยนาท พบวำสาหรับโรคปากและเท๎าเปื่อยมีลูกศรออกจากโครงการฯ ทาให๎วิเคราะห์ได๎วำแพะจากโครงการฯ มีโอกาสติดเชื้อไปยัง node อื่น นอกจากนี้ยังมีโอกาสแพรํเชื้อบรูเซลโลสิสอีกด๎วย แตํไมํพบลักษณะเชํนนี้ในโรคข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะ สาหรับการศึกษาการติดเชื้อโรคปากและเท๎าเปื่อย เก็บตัวอยำงแพะเนื้อ 57 ฝูง จานวนตัวอยำง 1,240 ตัวอยำง พบความชุกระดับฝูงเป็น 84.99% และระดับตัวสัตว์เป็น 61.96% การติดเชื้อโรคปากและเท๎าเปื่อยมีแนวโน๎มพบความสัมพันธ์กับการมีสัตว์ชนิดอื่นในฟาร์ม และมีความสัมพันธ์เชิงลบกับการใช๎ยาฆำเชื้อทาความสะอาดโรงเรือน อยำงไรก็ตามจากการวิเคราะห์ป้จจัยเสี่ยงด๎วย multivariable logistic regression ไมํพบวำมีปัจจัยใดมีนัยสาคัญทางสถิติ (p < 0.05) สาหรับการศึกษาการติดเชื้อโรคบรูเซลโลซีส เก็บตัวอยำงแพะเนื้อ 71 ฝูง จานวนตัวอยำง 4,150 ตัวอยำง พบความชุกในระดับฝูงเป็น 16.88% และระดับตัวสัตว์เป็น 1.59% จากการวิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงด๎วย multivariate logistic regression พบวำมี 2 ตัวแปรที่เป็นปัจจัยเสี่ยงที่พบผลบวกทางซีรัมตํอการติดเชื้อโรคบรูเซลโลซีส คือ ประวัติผลทางห๎องปฏิบัติการพบผลบวก และ ไมํมีการคัด/ไมํทาลายแพะออกจากฝูงหลังพบผลบวก สาหรับการศึกษาการติดเชื้อไวรัสข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะ เก็บตัวอยำงแพะเนื้อ 61 ฝูง จานวนตัวอยำง 1,333 ตัวอยำง พบความชุกในระดับฝูงเป็น 11.47% ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการพบผลบวกตํอการติดเชื้อไวรัสข๎ออักเสบและสมองอักเสบในแพะได๎แกํ ประสบการณ์การเลี้ยงแพะ (ปี) และขนาดฝูงแพะ ฟาร์มที่เลี้ยงแพะเนื้อมานานมีโอกาสพบผลบวกทางซีรัมตํอการติดเชื้อมากกวำ สาเหตุอาจเนื่องจากโรคนี้เป็นโรคเรื้อร๎งและแพะสามารถแพรํเชื้อได๎ตลอด ขนาดฝูงมีความสัมพันธ์ทางตรงกับการพบโรคในฟาร์ม ฟาร์มขนาดใหญํมีแนวโน๎มจะมีความหนาแนํนของแพะมากกวำ จึงมีโอกาสในการแพรํเชื้อได๎มากกวำขนาดฝูงเล็ก