การศึกษาวิจัยโครงการพัฒนาทางเลือกใหม่ในภาคเกษตร “การผลิตผักคุณภาพเพื่อการค้าสำหรับกลุ่มเกษตรกรรายย่อยในจังหวัดนครปฐม ซึ่งมีวัตถุประสงค์ของการวิจัย 1) เพื่อสร้างทางเลือกอาชีพใหม่ และถ่ายทอดเทคนิคการผลิตผักคุณภาพเพื่อการค้าสำหรับกลุ่มเกษตรกรรายย่อยที่ลงทะเบียนเป็นผู้ประสบปัญหาสังคมและความยากจนในจังหวัดนครปฐม 2) เพื่อศึกษาวิจัยและจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อรัฐในการกำหนดนโยบายเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนให้แก่เกษตรกรรายย่อยให้มีอาชีพใหม่ที่มีรายได้อย่างยั่งยืน 3) เพื่อศึกษาวิจัยและจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อภาครัฐในการกำหนดนโยบายเพื่อสนับสนุนและเอื้อต่อภาคธุรกิจส่งออกผลผลิตเกษตร ให้สามารถตอบสนองนโยบาย “ครัวโลก” ของรัฐและของจังหวัดนครปฐม โดยคัดเลือกกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนเป็นผู้ประสบปัญหาสังคมและความยากจนในจังหวัดนครปฐม ใน 4 เภอ ได้แก่ อำเภอเมือง, อำเภอกำแพงแสน, อำเภอบางเลน และอำเภอดอนตูม การรวบรวมข้อมูล 1) รวบรวมข้อมูลจากการทดลอง (การปรับปรุงสภาพดินปลูกและการเตรียมต้นกล้าในกระบะเพื่อผลิตผักกินใบอย่างต่อเนื่อง การเพิ่มรอบในการผลิตผักคะน้า เพื่อนำไปใช้ในแปลงเกษตรกร 2) รวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ จากการสัมภาษณ์การตรวจประเมินแปลง การติดตามผลในพื้นที่ 3) รวบรวมข้อมูลเชิงคุณภาพ ติดตามผลเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการ(แกนนำ เครือข่าย) การปฏิบัติของเกษตรกร จากการจัดเวทีชุมชน สนทนากลุ่มย่อย เยี่ยมเยียนแปลงสังเกตพฤติกรรม กระบวนการในการยอมรับการเข้าร่วมโครงการฯ ของเกษตรกร จากเกษตรกรที่เข้าร่วมในการรับทราบข้อมูลเบื้องต้นของโครงการฯ และข้อมูลเบื้องต้นในการผลิตผักคุณภาพตามระบบ GAP ทั้งหมด 417 ราย มีเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างยอมรับและสมัครเข้าร่วมโครงการจำนวน 132 ราย คิดเป็นร้อยละ 31.65 และมีเกษตรกรร่วมกิจกรรมโครงการในการผลิตผักคุณภาพ และทำสัญญาส่งให้กับบริษัทส่งออกจำนวน 44 ราย คิดเป็นร้อยละ 10.55 ในปีแรกของการดำเนินงาน ในปี พ.ศ. 2549 จำนวน 31 ราย คิดเป็นร้อยละ 7.43 และจนถึงปัจจุบัน พ.ศ. 2551 จำนวน 36 ราย คิดเป็นร้อยละ 8.63 ผลการศึกษาวิจัย การดำเนินงานโครงการฯ เน้นการประสานความร่วมมือในการทำงาน โดยมีภาครัฐภาคเอกชน และภาคประชาชน ในปีแรกของโครงการมีหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อนกิจกรรมโครงการคือมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เกษตรจังหวัด ศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีประจำตำบล องค์การบริหารส่วนตำบล บริษัทเอกชน ซึ่งมีเกษตรกรเข้าร่วมโครงการฯ จำนวน 12 กลุ่มตำบล มีเกษตรกรเริ่มต้นเข้าร่วมกิจกรรมจำนวน 417 คนโดยมีเกษตรกรที่ผ่านกระบวนการยอมรับ เทคโนโลยีการผลิตผักตามระบบ GAP ซึ่งการดำเนินงานโครงการมีการจัดกิจกรรมในการรวมรวบข้อมูล การวิจัยทดลอง การถ่ายทอดความรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดยการจัดเวทีชุมชน การสัมมนาและการจัดฝึกอบรม การจัดให้มีการศึกษาดูงาน โครงการมีการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตผักคุณภาพในปี 2547-2548 ได้จำนวน 6 กลุ่ม 44 ราย ในพื้นที่ 49 ไร่ ส่งผลผลิตให้กับบริษัทเอกชน/ส่งออก และมีกลุ่มที่เกิดขึ้นภายหลังโดยการขับเคลื่อนของแกนนำเกษตรกร หรือ GAP อาสาร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ จำนวน 3 กลุ่ม ในปี 2549 และจากการทำงานอย่างต่อเนื่องของกลุ่มแกนนำกลุ่มเดียว (GAP อาสา) ทำให้มีสมาชิกเกิดขึ้นในหลายพื้นที่ ใน ปี 2550-2551 สมาชิกจากหลายๆ กลุ่มจึงรวมตัวเป็นกลุ่มเดียวกัน ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเข้มแข็ง และมีสัญญาซื้อขายกับบริษัท จะเห็นได้ว่าการดำเนินงานโครงการฯ การพัฒนาโดยใช้กลไกกลุ่มและเครือข่าย มีแกนนำคือ GAP อาสา ซึ่งเป็นเกษตรกรด้วยกัน เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนให้เกษตรกรเกิดการยอมรับ และสร้างการเรียนรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ รวมทั้งมีการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง การเสริมความมั่นคงโดยภาคเอกชน (บริษัทส่งออก) ทำให้การผลิตคุณภาพเพื่อการค้าของกลุ่มเกษตรกรรายย่อยในจังหวัดนครปฐม ประสบความสำเร็จ มีกิจกรรมต่อเนื่อง มีความยั่งยืน เป็นการพัฒนาอาชีพทางเลือกใหม่ที่มั่นคงให้เกษตรกร