วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558

วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษาแนวคิดการอนุรักษ์ เทคนิควิธี และกระบวนการดำเนินงานอนุรักษ์สถาปัตยกรรมประเภทไม้ เพื่อกำหนดแนวคิดการอนุรักษ์หมู่กุฏิสงฆ์ วัดสามโคก และเสนอแนวคิดที่เหมาะสมต่อหมู่กุฏิสงฆ์แห่งอื่นในตำบลสามโคก อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี วิทยานิพนธ์นี้เริ่มต้นจากการศึกษาทฤษฎีและการปฏิบัติงานในการอนุรักษ์สถาปัตยกรรมประเภทไม้ ขั้นตอนต่อมาคือการสำรวจหมู่กุฏิสงฆ์ในตำบลสามโคก อันได้แก่ หมู่กุฏิสงฆ์ในวัดตำหนัก วัดสะแก และวัดสามโคก โดยประเด็นสำคัญในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย ประวัติความเป็นมาของวัด รูปทรงและการออกแบบ ลักษณะความเสื่อมสภาพ ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการเสื่อมสภาพของวัสดุอาคาร ประวัติการอนุรักษ์ นอกจากนี้ ขั้นตอนสำคัญอีกประการหนึ่งคือการประเมิรคุณค่าและความแท้ในด้านต่าง ๆ ของตัวอาคารและบริบทแวดล้อม จากการวิเคราะห์พบว่าคุณค่าและความแท้ของหมู่กุฏิสงฆ์วัดสามโคกที่ควรคำนึงถึง ประกอบด้วย 1) คุณค่าทางวัฒนธรรม และความแท้ในเรื่องบริบทแวดล้อมทางด้านสังคมและวัฒนธรรม 2) คุณค่าและความแท้ของผังบริเวณและทำเลที่ตั้ง 3) คุณค่าและความแท้ในเรื่องการใช้งาน 4) คุณค่าในเรื่องความเป็นเอกลักษณ์ และความแท้ในเรื่องการจัดวางตำแหน่งที่ตั้งของหมู่กุฏิสงฆ์ 5) คุณค่าและความแท้ในเรื่องรูปทรงและการออกแบบงานสถาปัตยกรรม และ 6) คุณค่าและความแท้ในเรื่องของวัสดุอาคาร การศึกษาพบว่าความเสี่ยงที่ส่งผลกระทบต่อการลดทอนคุณค่าและความแท้ของหมู่กุฏิสงฆ์ ประกอบด้วย 1) ปัญหาจากน้ำท่วมขังภายในหมู่กุฏิและอาณาบริเวณวัด 2) การก่อสร้างอาคารใหม่ โดยปราศจากการคำนึงถึงบริบทแวดล้อม 3) การบูรณะที่ขาดการวางแนวทางที่เหมาะสม และการพิจารณาถึงคุณค่าและความแท้ของหมู่กุฏิ 4) การขาดแคลนฝีมือช่างในการดูแลรักษา ซ่อมแซม และบูรณะอาคารอย่างถูกต้อง โดยเฉพาะการอนุรักษ์ในส่วนงานไม้แบบดั้งเดิมและงานศิลปะแขนงต่าง ๆ และ 5) การเปลี่ยนแปลงการใช้งานอันเป็นหัวใจหลักของหมู่กุฏิ โดยสรุป ประเด็นสำคัญที่ต้องคำนึงถึงในการอนุรักษ์หมู่กุฏิสงฆ์วัดสามโคก ตลอดจนหมู่กุฏิสงฆ์ในตำบลสามโคก ประกอบด้วย การป้องกันความเสื่อมสภาพของหมู่กุฏิจากปัจจัยและผลกระทบภายนอก การรักษาตำแหน่งที่ตั้งของกลุ่มอาคารสำคัญและการเข้าถึงทางน้ำ การรักษารูปแบบการใช้งานและคงลักษณะสำคัญของการเป็นกุฏิสงฆ์แบบมอญ และการรักษาร่องรอยหลักฐานในทุกช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ อันแสดงให้เห็นถึงรูปทรง ระบบการก่อสร้าง และวัสดุอาคารที่ใช้ในช่วงเวลาต่าง ๆ