วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558

วัดจีนเป็นศาสนสถานทางพุทธศาสนา ที่มีความผูกพันอย่างแนบแน่นกับลูกหลานชาวจีนโพ้นทะเลในประเทศไทยมาเป็นระยะเวลายาวนาน เมื่อพิจารณาถึงความสำคัญของวัดจีนในการเป็นตัวแทนสถาปัตยกรรมแบบจีน ตลอดจนงานศิลปกรรมและวัฒนธรรมของชาวจีน ที่เปี่ยมไปด้วยความงดงาม ความศักดิ์สิทธิ์ และเอกลักษณ์เฉพาะตัว วัดจีนจึงควรค่าอย่างยิ่งแก่การอนุรักษ์ งานวิจัยนี้มีจุดประสงค์หลักเพื่อให้ได้มาซึ่งแนวทางในการจัดการกับความเปลี่ยนแปลง ที่ทำให้วัดจีนสูญเสียคุณค่าและความแท้ การวิจัยเริ่มต้นจากการศึกษาทฤษฎี หลักการ ข้อกฎหมายในการอนุรักษ์ ตัวอย่างที่ดีของการอนุรักษ์วัดจีนในต่างประเทศ ตลอดจนศึกษาประวัติศาสตร์ความเป็นมาและพัฒนาการของวัดจีนในประเทศไทย ต่อมาทำการสำรวจวัดจีน 4 แห่งในกรุงเทพฯ จากนั้นนำข้อมูลจากการศึกษาและสำรวจมาวิเคราะห์ในเรื่องคุณค่าและความแท้ ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในทุกช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่า คุณค่าและความแท้ของวัดจีนเกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่างเอกลักษณ์ จิตวิญญาณ ประวัติศาสตร์ ความสัมพันธ์ระหว่างสถาปัตยกรรมกับการใช้สอย ตลอดจนบริบททางเศรษฐกิจและสังคมของพื้นที่ เนื่องจากวัดจีนเป็นโบราณสถานที่ยังมีการใช้งานอย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน วัดจีนจึงประสบกับปัญหาอันเกิดจากความเสื่อมทางกายภาพ ตลอดจนการใช้สอยที่ไม่เหมาะสม จนส่งผลให้คุณค่าและความแท้ของวัดจีนลดน้อยลงไป ด้วยเหตุดังกล่าว จึงควรมีการวางแนวทางในการจัดการกับความเปลี่ยนแปลงของวัดจีน โดยให้ความเคารพต่อคุณค่าและความแท้ของวัด ในขณะที่มีการคำนึงถึงการใช้งานอย่างมีประสิทธิภาพ เพื่อตอบสนองความต้องการในอนาคต โดยสรุป ปัจจัยสำคัญที่จะนำมาสู่ผลสำเร็จในการอนุรักษ์วัดจีนในกรุงเทพฯ ประกอบด้วย ก) ความเชื่อและความศรัทธาของพุทธศาสนิกชนชาวจีนที่นำมาสู่เอกลักษณ์และจิตวิญญาณของวัดจีน ข) ประวัติความเป็นมาของวัดจีน อันเป็นบทหนึ่งของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและวัฒนธรรมชาวจีนโพ้นทะเล ค) สุนทรียภาพของงานสถาปัตยกรรมวัดจีนที่หลอมรวมกับงานศิลปกรรมทุกแขนง และ ง) การใช้สอยและประโยชน์ทางเศรษฐกิจของวัดจันที่ได้รับการรักษาเป็นอย่างดีสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน