การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบระดับการปฏิบัติเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยว ข้องกับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ ของโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์สูง และโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำ และเพื่อแสดงให้เห็นความแตก ต่างระหว่างโรงเรียนทั้งสองประเภทตามปัจจัยแต่ละเรื่อง ตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยคือ โรงเรียนประถมศึกษาสังกัดสำนักงานการประถมศึกษาจังหวัดนครศรีธรรมราช ประกอบด้วยโรงเรียน ที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์สูง 96 โรงเรียน และโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทาง การเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำ 89 โรงเรียน รวม 185 โรงเรียน ซึ่งได้จากการสุ่มอย่างง่าย (simple random sampling) โดยมีผู้บริหารโรงเรียนและครูคณิตศาสตร์ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 เป็นผู้ให้ข้อมูล เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือ แบบสอบถาม สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ((-,X)) ค่าส่วนเบี่ยง เบนมาตรฐาน (S.D.) การทดสอบค่าที (t-test) การวิเคราะห์การจำแนกกลุ่มแบบขั้นตอน (stepwise discriminant analysis) และการวิเคราะห์เนื้อหา (content analysis) ผลการวิจัยพบว่า โรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์สูง มีการปฏิบัติเกี่ยวกับปัจจัย ที่เกี่ยวข้องกับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นราย ด้านพบว่า ทั้ง 3 ด้าน คือ ด้านการจัดบรรยากาศและสภาพแวดล้อมในโรงเรียน ด้านพฤติกรรมการ สอนและด้านการบริหารงานวิชาการอยู่ในระดับมาก ตามลำดับ ขณะที่โรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำมีการปฏิบัติเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเรียนการสอน คณิตศาสตร์โดยภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง เมื่อพิจารณาเป็นรายด้าน พบว่า ด้านการจัดบรรยากาศ และสภาพแวดล้อมในโรงเรียน อยู่ในระดับมาก ด้านพฤติกรรมการสอนและด้านการบริหารงานวิชาการ อยู่ในระดับปานกลาง การเปรียบเทียบความแตกต่างของการปฏิบัติเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้อง กับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ของโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์สูงกับ โรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำ พบว่า แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทาง สถิติที่ระดับ .01 ทั้งโดยภาพรวมและทุกองค์ประกอบย่อยโดยโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการ เรียนวิชาคณิตศาสตร์สูงมีการปฏิบัติเกี่ยวกับปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ อยู่ในระดับสูงกว่าโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำ ยิ่งกว่านั้น ยังพบอีกว่าปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเรียนการสอนคณิตศาสตร์ที่มีอำนาจจำแนกโรงเรียนออก เป็นโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์สูงกับโรงเรียนที่มีผลสัมฤทธิ์ทาง การเรียนวิชาคณิตศาสตร์ต่ำ มากที่สุดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 คือ งานด้านการ นิเทศการสอน การเตรียมการสอน งานด้านหลักสูตรและสภาพแวดล้อมทางวิชาการ โดยฟังก์ชัน จำแนกนี้มีความสามารถในการอธิบายความแปรปรวนในผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิชาคณิตศาสตร์ได้ ร้อยละ 45.29 และสามารถจำแนกสมาชิกของกลุ่มได้ถูกต้องร้อยละ 84.90