การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมและเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น 2) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมและเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ ของนักเรียนจำแนกตามเพศ ระดับชั้นและแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ 3) เปรียบเทียบการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมของนักเรียนที่มีความแตกต่างในเรื่องเพศ ระดับชั้น และแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์และ 4) เปรียเทียบเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ของนักเรียนที่มีความแตกต่างในเรื่องเพศ ระดับชั้นและแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น (ม.1, ม.2 และ ม.3) ของโรงเรียนมัธยมศึกษา ในจังหวัดกาฬสินธุ์ ปีการศึกษา 2532 จำนวน 2,030 คน ซึ่งได้มาโดยวิธีสุ่มหลายขั้นตอนแบบชั้นภูมิ แล้วใช้แบบทดสอบวัดแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ ทดสอบเพื่อแบ่งกลุ่มตัวอย่างออกเป็น 3 กลุ่มตามแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ และในแต่ละกลุ่มจำแนกเป็นชายและหญิง ชั้น ม.1, ม.2 และ ม.3 เครื่องมือ ได้แก่ แบบทดสอบวัดแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ แบบวัดการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรม และแบบทดสอบวัดเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ การวิเคราะห์ข้อมูลใช้ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ t-test และการวิเคราะห์ความแปรปรวนสามทาง ผลการศึกษา 1. การใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมและเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ มีความสัมพันธ์กันอยู่ในระดับต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ไม่ว่าจะพิจารณาในด้านนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้นทั้งหมด (r=0.2182) นักเรียนชาย (r=0.1815) นักเรียนหญิง (r=0.2616) นักเรียนชั้น ม.1(r=0.2088) นักเรียนชั้น ม.2 (r=0.1737) นักเรียนชั้น ม.3 (r=0.2493) นักเรียนกลุ่มความรู้ความจำ (r=0.2131) นักเรียนกลุ่มนำความรู้ไปใช้ (r=0.2149) และนักเรียนกลุ่มคิดค้นหาคำตอบ (r=0.2305) 2. นักเรียนชายและนักเรียนหญิงมีการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่นักเรียนชายและนักเรียนหญิงมีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยนักเรียนหญิงมีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์สูงกว่านักเรียนชาย 3. นักเรียนที่มีระดับชั้นต่างกัน มีการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยนักเรียนชั้น ม.3 มีการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมสูงกว่านักเรียนชั้น ม.1แต่นักเรียนชั้นอื่นๆ มีการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมไม่แตกต่างกัน และนักเรียนที่มีระดับชั้นต่างกันมีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยนักเรียนชั้น ม.3 มีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์สูงกว่านักเรียนชั้น ม.2 และ ม.1 และนักเรียนชั้น ม.2 มีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์สูงกว่านักเรียนชั้น ม.1 4. นักเรียนที่มีแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ทั้ง 3 กลุ่ม คือ กลุ่มความรู้ความจำ กลุ่มการนำความรู้ไปใช้ และกลุ่มคิดค้นคว้าหาคำตอบ มีการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แต่นักเรียนทั้ง 3 กลุ่มดังกล่าว มีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 โดยนักเรียนกลุ่มการนำความรู้ไปใช้มีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์สูงกว่ากลุ่มความรู้ความจำและกลุ่มคิดค้นคว้าหาคำตอบ และนักเรียนกลุ่มความรู้ความจำมีเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์สูงกว่ากลุ่มคิดค้นหาคำตอบ 5. ไม่มีปฏิสัมพันธ์กันระหว่างเพศ ระดับชั้น และแนวคิดในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ในด้านการใช้เหตุผลเชิงจริยธรรมและด้านเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ