การผลิต conjugated linoleic acids จากน ้ามันเมล็ดทานตะวันโดยใช้ไลเปสร่วมกับแบคทีเรีย
Lactobacillus ในขั นต้นได้ท้าการคัดเลือกเอนไซม์ที่เหมาะสมต่อการย่อยสลายของน ้ามัน พบว่าการ
ใช้ไลเปสที่ผลิตจากยีสต์สามารถย่อยสลายน ้ามันได้มากกว่าการใช้ไลเปสจากแหล่งอื่น โดยเฉพาะการใช้
Candida rugosa lipase ในการย่อยสลายน ้ามันให้ระดับการย่อยสูงสุด คือร้อยละ 67.12 หลังจากนั น
จึงศึกษาสภาวะที่เหมาะสมต่อกระบวนการดังกล่าว ปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการนี จะถูก
คัดเลือกโดยใช้แผนการทดลองแบบแฟคทอเรียลบางส่วน (Fractional factorial design) ซึ่งตัวแปรที่
เกี่ยวข้องได้แก่ อัตราส่วนปริมาณของเอนไซม์ต่อน ้ามัน อัตราส่วนปริมาณของบัฟเฟอร์ต่อน ้ามัน ค่าพี
เอชเริ่มต้น อุณหภูมิและเวลาในการท้าปฏิกิริยา เมื่อวิเคราะห์ผลด้วยวิธีการทางสถิติพบว่าทุกตัวแปร
มีผลต่อระดับการย่อยสลายของน ้ามันอย่างมีนัยส้าคัญทางสถิติ (p < 0.05) ยกเว้นอุณหภูมิในการท้า
ปฏิกิริยา จากนั นจึงประเมินสภาวะที่เหมาะสมของกระบวนการดังกล่าวโดยวิธีพื นผิวตอบสนอง
(Response surface methodology) ด้วยแผนการทดลอง central composite design พบว่าตัว
แปรที่มีผลอย่างมีนัยส้าคัญต่ออัตราการย่อยสลายของน ้ามัน คือ อัตราส่วนปริมาณของเอนไซม์ต่อน ้ามัน
อัตราส่วนปริมาณของบัฟเฟอร์ต่อน ้ามัน และค่าพีเอชเริ่มต้น (p < 0.05) เมื่อวิเคราะห์สมการถดถอย
พบว่าสมการที่ใช้ในการพยากรณ์มีความแม่นย้า (p < 0.05) และมีความเหมาะสม (R2
= 0.89)
นอกจากนี เมื่อท้าการทวนสอบสมการดังกล่าว พบว่าความคลาดเคลื่อนระหว่างระดับการย่อยสลายที่
พยากรณ์ และระดับการย่อยสลายที่ได้จากการทดลอง มีค่าน้อยกว่าร้อยละ 5 สภาวะที่เหมาะสมต่อ
ระดับการย่อยสลายร้อยละ 76.06 ได้แก่ อัตราส่วนปริมาณของเอนไซม์ต่อน ้ามัน คือ 750.28 ยูนิตต่อ
กรัม อัตราส่วนปริมาณของบัฟเฟอร์ต่อน ้ามัน คือ 4.0 กรัมต่อกรัม พีเอชเริ่มต้นของปฏิกิริยา คือ 6.70
อุณหภูมิของปฏิกิริยา คือ 40 องศาเซลเซียส และเวลาในการท้าปฏิกิริยา คือ 19 ชั่วโมง เพื่อปรับปรุง
ความบริสุทธิ์ของกรดลิโนเลอิกที่ได้จึงน้าผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการย่อยสลายน ้ามันมาเพิ่มความบริสุทธิ์ด้วย
2
วิธีการ urea complex fractionation ท้าให้ความบริสุทธิ์ของกรดลิโนเลอิกเพิ่มขึ นถึงร้อยละ 70.07
การศึกษาล้าดับต่อมาน้าแบคทีเรียกรดแลคติกจ้านวน 12 สายพันธุ์มาคัดเลือกสายพันธุ์ที่มี
ความสามารถในการผลิตกรดคอนจูเกตลิโนเลอิกในอาหารเหลวชนิด De Man-Rogosa-Sharpe (MRS)
ที่มีองค์ประกอบของกรดลิโนเลอิก พบว่า Lactobacillus plantarum TISTR 543 สามารถผลิตกรด
คอนจูเกตลิโนเลอิก เท่ากับ 0.04 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร หลังจากนั นจึงศึกษาผลของความเข้มข้นกรดลิ
โนเลอิกต่อการเจริญของแบคทีเรียชนิดนี พบว่าการเพิ่มความเข้มข้นของกรดลิโนเลอิกท้าให้แบคทีเรีย
ลดการเจริญ โดยที่แบคทีเรียชนิดนี จะสามารถเจริญได้ในอาหารเหลวชนิด MRS ที่มีความเข้มข้นของ
กรดลิโนเลอิกได้ถึงระดับ 2.0 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร การศึกษาขั นสุดท้ายคือการผลิตกรดคอนจูเกตลิ
โนเลอิกจากน ้ามันทานตะวันโดยการใช้ไลเปสร่วมกับแบคทีเรียกรดแลคติก พบว่าสามารถผลิตกรดคอน
จูเกตลิโนเลอิกได้ 85.0 มิลลิกรัมต่อกรัมน ้ามัน ดังนั นกระบวนการเตรียมกรดคอนจูเกตลิโนเลอิกโดย
กระบวนการทางชีวภาพจึงมีความเป็นไปได้ โดยข้อเสนอด้านการวิจัยในอนาคตคือ ควรปรับปรุง
วิธีการเตรียมกรดลิโนเลอิกจากน ้ามันเมล็ดทานตะวันให้มีประสิทธิภาพมากขึ นโดยใช้ตัวเร่งปฏิกิริยาที่มี
ความเหมาะสม ควรศึกษาสภาวะที่เหมาะสมต่อการผลิต และวิธีการที่เหมาะสมในการเก็บเกี่ยวกรด
คอนจูเกตลิโนเลอิกเพื่อเพิ่มผลผลิตของกระบวนการผลิตต่อไป
Keywords: Conjugated linoleic acids, ไลเปส, Lactobacillus, น ้ามันเมล็ดทานตะวัน, แบคทีเรีย
กรด แลคติก