ชื่อวิจัย โครงการสำรวจปัญหาภาวะโลหิตจางและปัจจัยสาเหตุในเด็กอายุ1-4 ปี จังหวัดกระบี่ผู้วิจัย ศิริรัตน์ สุวันทโรจน์และคนอื่นๆแหล่งทุน สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขปีที่พิมพ์ 2546บทคัดย่อการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ทั่วไปเพื่อศึกษาหาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีของจังหวัดกระบี่ ข้อมูลที่ค้นพบในการศึกษาครั้งนี้ ครอบคลุม 3 ลักษณะสำคัญ คือ ข้อมูลภาพปัญหาความรุนแรงของปัญหาโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปี ข้อมูลสาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับปัญหาโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีและข้อมูลด้านบริโภคนิสัยของเด็กอายุ 1-4 ปี จากการศึกษา ข้อมูลจากตัวอย่างประชากรเด็กอายุ 1-4 ปี ของจังหวัดกระบี่ 300 คนพบว่าร้อยละ 28 ของเด็กอายุ 1-4 ปี มีภาวะโลหิตจางซึ่งเกิดจากทั้งการขาดธาตุเหล็กและไม่ใช่การขาดธาตุเหล็ก เป็นปัญหาของภาวะโลหิตจางจัดอยู่ในระดับมีความรุนแรงปานกลางภาวะโลหิตจางที่พบต่ำกว่าผลการศึกษาที่พบในเด็กอายุ 0-5 ปี ที่กองโภชนาการศึกษาไว้ในปี พ.ศ. 2529 ซึ่งพบร้อยละ 40.2 ในเด็กชาย และ ร้อยละ 41 ในเด็กหญิง และ สูงกว่าผลการศึกษาในเด็กอายุ 0-72 เดือนที่กองโภชนาการศึกษาไว้ในปี พ.ศ. 2534 ซึ่งพบร้อยละ 15 เด็กอายุ 1- 4 ปี ที่มีภาวะโลหิตจาง พบว่า เมื่อสืบค้นสาเหตุโดยใช้ระดับซีรั่มเฟอร์ริตินตัดสิน ภาวะขาดธาตุเหล็ก พบว่า เด็กกลุ่มนี้ มีสาเหตุของโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในสัดส่วนที่สูง คือ ร้อยละ 53.6 เมื่อใช้ระดับซีรั่มเฟอร์ริติน < 12 ไมโครกรัมต่อลิตรเป็นค่าตัดสินการขาดธาตุเหล็ก และ สูงขึ้นเป็นร้อยละ 84.5 เมื่อใช้ซีรั่มเฟอร์ริติน < 30 ไมโครกรัมต่อลิตร ซึ่งเป็นค่าซีรั่มเฟอ์รริตินที่กำหนดให้ใช้เป็นค่าตัดสินการขาดธาตุเหล็ก เมื่อมีการติดเชื้ออยู่ด้วยในขณะที่ตรวจร้อยละ 46.4 และ 15.5 ของเด็กอายุ 1-4 ปี ที่มีภาวะโลหิตจาง มีระดับซีรั่มเฟอร์ริตินปกติภาวะโลหิตจางในเด็กกลุ่มนี้จึงไม่ได้เกิดจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งจำเป็นต้องค้นหาสาเหตุของภาวะโลหิตจางเพิ่มเติมต่อไป ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กลดความรุนแรงลงเมื่อเด็กอายุ 1-4 ปีมีอายุมากขึ้นกลุ่มที่พบปัญหาสูง คือ เด็กวัย 2 ขวบแรก และปัญหานี้มีความสำคัญในครอบครัวอิสลามหากจะใช้ Hct ที่ระดับ 33% เป็นเครื่องมือคัดกรองภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กเพียงอย่างเดียว จะไม่สามารถคัดกรองเด็กอายุ 1-4 ปีของจังหวัดกระบี่ ที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กได้ทั้งหมดการติดเชื้อพยาธิปากขอและการมีภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารโดยไม่มีอาการ ไม่ใช่สาเหตุสำคัญของภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กอายุ 1-4 ปีแหล่งอาหารโปรตีนที่สำคัญของเด็กอายุ 1-4 ปีของจังหวัดกระบี่ มาจากสัตว์น้ำมากกว่าสัตว์บก แหล่งสำคัญจากสัตว์น้ำ ได้แก่ ปลา แหล่งสำคัญจากสัตว์บก ได้แก่ ไก่ บริโภคนิสัยของเด็กอายุ 1-4 ปีที่มีภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กที่เป็นปัญหาคือ บริโภคเนื้อสัตว์ใหญ่ ตับและเลือดน้อย การบริโภคเนื้อสัตว์ใหญ่เพิ่มขึ้น ทำให้ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กลดลงข้อมูลการบริโภคอาหารแป้งและน้ำตาล ถั่ว ผัก และ ผลไม้ จากการศึกษานี้ ไม่พบว่า มีอิทธิพลต่อการเกิดปัญหาโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กอายุ 1-4 ปีของจังหวัดกระบี่ เนื่องจากเด็กอายุ 1-4 ปีมีความสำคัญในฐานะเป็นประชากรที่จะเป็นกำลังสำคัญของประเทศในอนาคต ความสำคัญของพัฒนาการทางอารมณ์ การเรียนรู้ และพัฒนาการทางกายภาพจึงมีความสำคัญและภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กที่เกิดในเด็กอายุ 1-4 ปี แม้ได้รับการแก้ไข ความบกพร่องของพัฒนาการที่กล่าวแล้วไม่สามารถคืนกลับมาดีดังเดิมได้ ข้อค้นพบจากการศึกษานี้จึงเป็นสัญญาณเตือนว่าควรมีการเตรียมเพื่อที่จะป้องกันหรือแก้ไขปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กอายุ 1-4 ปี ผู้วิจัยจึงมีข้อเสนอแนะดังนี้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเด็กอายุ 1-4 ปี ที่พบว่ามีปัญหาของโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก คือ กลุ่มอายุ 2 ขวบ ซึ่งเป็นเด็กกลุ่มที่แม้ว่าจะได้รับการเสริมธาตุเหล็กจนโลหิตจางหายไปแล้วก็ไม่สามารถแก้ไขข้อบกพร่องของการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นได้ จึงควรกำหนดเป็นนโยบายให้มีการเฝ้าระวังภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-2 ปี เป็นพิเศษเพื่อป้องกันมิให้เด็กกลุ่มนี้เกิดภาวะโลหิตจาง เด็กอายุ 1-4 ปี ที่มาจากครอบครัวไทยอิสลาม มีความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กมากกว่าเด็กที่มาจากครอบครัวไทยพุทธ เนื่องจากหากเกิดภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กแล้ว แม้จะสามารถเสริมธาตุเหล็กให้ภาวะโลหิตจางหายไปแล้ว ยังมีความบกพร่องของการเรียนรู้คงเหลืออยู่ในเด็กที่เคยมีปัญหานี้ จึงควรมีระบบเฝ้าระวังเป็นพิเศษในเด็กกลุ่มที่มาจากครอบครัวไทยอิสลาม เพื่อป้องกันภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กกลุ่มนี้กำหนดให้มีการพัฒนาการให้บริการชุมชนแบบบูรณาการ สอดประสานการดูแลปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กเข้ากับการดูแลพัฒนาการของเด็กอายุ 1-4 ปีในชุมชน โดยเฉพาะบริการที่มีต่อเด็กวัย 2 ขวบแรกและเด็กอายุ 1-4 ปีที่มาจากครอบครัวไทยอิสลาม พัฒนาบุคลากรสาธารณสุขและบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการดูแลเด็กอายุ 1-4 ปีในชุมชนถ่ายทอดความรู้และทักษะด้านโภชนาการและด้านอื่นๆที่จำเป็นต่อการส่งเสริมบทบาทของครอบครัวและชุมชนดังกล่าวแล้วให้แก่บุคลากรสาธารณสุขและบุคคลที่ทำหน้าที่ดูแลเด็กที่มีอายุอยู่ในวัย 2 ขวบแรก เพื่อช่วยลดปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กของเด็ก 1-4 ปีในชุมชนจัดให้มีบริการสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับเด็กอายุ 1-4 ปีทั้งในด้านการป้องกัน รักษา และ ฟื้นฟูสภาพ ด้านโภชนาการและพัฒนาการ มุ่งเน้นการดูแลที่ครอบคลุมถึงปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเชิงป้องกันให้มากขึ้นในเด็กวัย 2 ขวบแรก เพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุม ป้องกัน และลดปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในเด็กอายุ 1-4 ปีควรให้การสนับสนุนครอบครัวและชุมชนโดยเฉพาะครอบครัวไทยอิสลาม ให้มีบทบาทสำคัญในการดูแลเด็กอายุ 1-4 ปีในชุมชน ส่งเสริมให้ชุมชนมีความรู้และทักษะที่จำเป็นด้านโภชนาการ ใช้กลไก/เครือข่ายสาธารณสุขมูลฐานและการบริการชุมชนเป็นกลไกสำคัญในการให้การสนับสนุน และกระตุ้นองค์กรบริหารส่วนท้องถิ่น โดยเฉพาะ องค์การบริหารส่วนตำบล ( อบต.) มัสยิด และ วัด ให้เข้ามาร่วมมีบทบาทสำคัญในการแก้ปัญหานี้ในชุมชนด้วยข้อเสนอแนะเพื่อการวิจัย ก. ด้านสถานะสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงควรให้ความสำคัญและมีการสำรวจภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีโดยเฉพาะ ภาวะ โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กเป็นระยะ เช่น ทุก 5-10 ปี เป็นอย่างน้อย เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของปัญหาสุขภาพของเด็กอายุ 1-4 ปีปัญหานี้ เพื่อให้ได้ข้อมูลสำหรับปรับเปลี่ยนนโยบายและกลวิธีการดำเนินการ2. ควรมีการวิจัยเพื่อค้นหาสาเหตุของภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีให้ครอบคลุมทุกสาเหตุรวมทั้งโรคทางพันธุกรรมที่สำคัญที่เป็นสาเหตุของโลหิตจางเพื่อจะได้เข้าใจกลไกและลักษณะของภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปี ตลอดจนปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำไปสู่การคิดค้นมาตรการป้องกันต่อไปควรมีการศึกษาวิจัยในเรื่องโภชนาการเชิงลึก เพื่อค้นหาสมุฏฐานด้านโภชนาการที่มีความสำคัญและเกี่ยวข้องกับภาวะโลหิตจางของเด็กอายุ 1-4 ปีที่ยังขาดความรู้ที่แน่ชัดควรมีการศึกษาทางห้องปฏิบัติการ เพื่อค้นหาข้อสรุปของเกณฑ์ Hct ที่ควรใช้สำหรับตัดสินภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีไทย ในกรณีที่จะใช้ Hct เพียงอย่างเดียวคัดกรองภาวะโลหิตจางด้านระบบบริการการวิจัยเชิงปฏิบัติการ เพื่อจัดวางระบบบริการในลักษณะการบริการชุมชนแบบบูรณาการมีความจำเป็นต้องพัฒนาและวิจัยหากลวิธีจัดบริการสุขภาพที่จะเข้าถึงกลุ่มเด็กอายุ 1-4 ปีที่มีปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในชุมชน เพื่อการป้องกันภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กในระยะยาวและให้การดูแลการวิจัยเชิงปฏิบัติการสำหรับการบริการเฉพาะเพื่อตรวจสอบประสิทธิภาพและประสิทธิผลตลอดจนความคุ้มค่า ได้แก่ การตรวจคัดกรองภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปีที่ครอบคลุมไปถึงการตรวจคัดกรองภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กเพื่อให้การรักษา เพื่อช่วยลดโอกาสเกิดความบกพร่องด้านพัฒนาการและการเรียนรู้ของเด็กอายุ 1-4 ปีการบริการให้ยาเสริมเหล็กแบบปูพรมแก่เด็กอายุ 1-4 ปีเพื่อป้องกันการเกิดปัญหาภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก โดยเฉพาะด้านประโยชน์และโทษและวิธีการให้บริการวิจัยหากลวิธีและรูปแบบส่งเสริมให้เครือข่ายทางสังคมเข้ามามีบทบาทในการดูแลเด็กอายุ 1-4 ปีในชุมชน เพื่อป้องกันการเกิดภาวะโลหิตจางในเด็กอายุ 1-4 ปี

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข

โรงพยาบาลกระบี่

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดกระบี่

Research Title A survey of anemia prevalence and its causes of children 1 to 4 years at Krabi provinceResearcher Sirirat SuwantarojFunding Health Systems Research Institute Year 2003ABSTRACT Iron deficiency anemia (IDA) affects human quality of life impaired learning process, working abilities and natural resistance. This impairment is irreversible in some age group although iron status becomes normal. The prevalence data of IDA among young children is rare in most developing countries and different from country to country due to nutrition, child rearing pattern and genetic background. There is a mixtures of hemoglobinopathy genes in Southern Thailand so solving of IDA problem in Southern Thailand suspected to be a complex situation. How big the IDA problem in young children in Southern Thailand is not know and the natural nature of the population due to hemoglobinopathies involve in solving the problem. The special study of the nature and predictors of anemia is needed for proper policy formulation of this public health problem in southern Thailand. A community study was designed to establish the prevalence and predictors of iron deficiency anemia in the pre-school rural children of Krabi province in Southern Thailand. Participants aged 1-4 years were selected by two–stage cluster random sampling , firstly random sampling the villages until get 30 villages and secondly random sampling ten participants from all children of each selected village.Children with history of chronic illness, malaria, prematurity, blood dyscrasias , acute illness and/or cured less than 2 weeks, iron supplement therapy with or without past blood transfusion during last 3 months and second to third degree malnutrition were all excluded. Three hundreds children between ages 1-4 years were identified belonging to this population. All participants should had their consent forms signed by parents to participate in this survey before the study activities started. Venous blood was measured for levels of hemoglobin and serum ferritin. Stool was collected to perform occult blood test for silent GI bleeding identification and Kato’s thick smear for hookworm ova identification. All of them had a full blood count, serum ferritin, hookworm ova and occult blood estimation performed. Data of sociodemographic characteristics (income, religion, parents’ education andoccupation) and child rearing was interviewed. Results: 28% of the sample are anemic (hemoglobin less than 11 gm/dl). The prevalence was highest among 2 years old children. Male among aged 1-3 years is found more anemic than girl. The anemic prevalence reduced when children grew up. The severity of anemia is moderate. Iron deficiency (serum ferritin less than 12 microgram/L) was found in 24.3% of this population, 53.6% of anemic children were (IDA), 46.4% were non IDA. Mean hemoglobin of the anemic children is 9.3 ( 1.3 gm./dl. The prevalence of IDA was significantly lower when the children ages increased (p = 0.006 ). There is no significant difference between both sexes. Muslim children had significantly higher IDA than Buddhist children ( p = 0.001 ). Hookworm and silent bleeding were not the IDA causes among this group ( Odds ratio 1.995% CI = 0.0 - 21.6 ). This study is a new study of IDA prevalence among young children in Southern Thailand. Its finding confirmed that anemia and IDA is a public health problem among pre-school rural children in Southern Thailand. No need to set hookworm prevention program to prevent IDA in this young group because it is rare. There is 46.4% of non IDA anemia which should further study before setting policy formulation of anemia among this population group in Southern Thailand.