การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา สถานการณ์การจัดบริการสุขภาพ ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการจัดบริการสุขภาพ และปัญหาข้อเสนอแนะในการจัดบริการสุขภาพภาครัฐในพื้นที่สถานการณ์ความไม่สงบจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทำการศึกษาข้อมูล โดยการจัดประชุมกลุ่มบุคลากรสาธารณสุขจากสหสาขาวิชาชีพ และทำการสอบถามความคิดเห็นเกี่ยวกับการจัดบริการสุขภาพภาครัฐ กับบุคลากรสาธารณสุขในพื้นที่ คือ ปัตตานี ยะลา นราธิวาส และ 4 อำเภอ ในจังหวัดสงขลา (เทพา จะนะ นาทวี และสะบ้าย้อย) ประกอบด้วย แพทย์ ทันตแพทย์ เภสัชกร พยาบาล นักวิชาการสาธารณสุข และเจ้าพนักงาน ทั้งระดับปฐมภูมิ ทุติยภูมิ และตติยภูมิ แบ่งเป็น ผู้บริหารสถานบริการสาธารณสุข จำนวนทั้งหมด 254 คน ผู้ปฏิบัติ 1518 คน ใช้แบบสอบถามความคิดเห็นชนิดปลายปิดมาตรประมาณค่า 5 ระดับ และปลายเปิด ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ และค่าความเชื่อมั่นของเครื่องมือ เท่ากับ .84 เก็บข้อมูลระหว่าง เดือน พฤษภาคม - ธันวาคม 2551 ทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ และวิเคราะห์เนื้อหา ซึ่งแบบสอบถามได้กลับคืน ร้อยละ 68.3 ผลการวิจัยพบว่า บุคลากรสาธารณสุขส่วนใหญ่มีภูมิลำเนาในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ร้อยละ 92.2 พักอาศัยที่พักของตนเอง ร้อยละ 70.3 ลักษณะของการเกิดสถานการณ์ความรุนแรงขณะปฏิบัติงาน 3 อันดับแรก คือ ยิง ร้อยละ 41.3 ระเบิด ร้อยละ 28.2 และข่มขู่ ร้อยละ 25.9 พยาบาลระดับผู้บริหาร มีอายุเฉลี่ยสูงสุด คือ 41.8 ปี และ เจ้าพนักงานผู้ปฏิบัติการ มีอายุเฉลี่ยต่ำสุด คือ 28.6 ปี ระดับผู้บริหารและระดับผู้ปฏิบัติการใน 3 วิชาชีพแรกที่มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนสูงสุด คือ แพทย์ ทันตแพทย์ และเภสัชกร ดังนี้ ระดับผู้บริหาร 71,667 52,770 และ 44,667 บาท และระดับผู้ปฏิบัติการ 63,310 57,452 และ 37,308 บาท ตามลำดับ สำหรับ เจ้าพนักงานมีรายได้เฉลี่ยต่ำสุด คือ 11,803 บาท ปัจจัยในการจัดบริการสุขภาพภาครัฐในพื้นที่สถานการณ์ความไม่สงบจังหวัดชายแดนภาคใต้ บุคลากรสาธารณสุขเห็นด้วยในระดับปานกลางกับปัจจัยในการจัดบริการสุขภาพ ทั้ง 3 ด้าน คือ การบริหารจัดการ ทรัพยากรสาธารณสุข และการเงิน โดยหัวข้อที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด 3 อันดับแรก คือ มีการเตรียมการด้านวัสดุ อุปกรณ์ ครุภัณฑ์เพื่อรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินอย่างเหมาะสม เช่น วงจรปิด ( =3.68 S.D.=.88) นโยบายของภาครัฐด้านการสร้างขวัญกำลังใจแก่บุคลากรส่งผล ให้บุคลากรปฏิบัติงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น ( =3.60 S.D.= 1.26) และ มีระบบสื่อสารคมนาคมเชื่อมโยงข้อมูลข่าวสารเข้าถึงได้ง่ายตลอดเวลา ( =3.55 S.D.=.88) ซึ่งมีความเห็นด้วยระดับมาก สำหรับ หัวข้อที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ นโยบายของภาครัฐในพื้นที่มีความยุติธรรมให้ความสำคัญแก่บุคลากรเสมอภาคเท่าเทียมกัน ( = 2.92 S.D.= 1.04) มีความเห็นด้วยระดับปานกลาง การจัดบริการสุขภาพภาครัฐในพื้นที่สถานการณ์ความไม่สงบจังหวัดชายแดนภาคใต้ การจัดบริการสุขภาพที่สามารถปฏิบัติงานได้มาก คือ ด้านส่งเสริมสุขภาพ และ ด้านการบริการตามบริบทและวิถีชุมชน โดยกิจกรรม 3 อันดับแรกที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ การบริการดูแลหญิงมีครรภ์ตามระยะเวลาที่กำหนด ( = 3.77 S.D.= .87) การบริการสุขภาพโดยคำนึงถึงหลักศาสนา ( =3.74 S.D.=.86) และ ให้บริการผู้ป่วยได้ทั่วถึง และมีประสิทธิภาพ ( =3.69 S.D.=.93) สำหรับ การจัดบริการสุขภาพ ในด้านป้องกันและควบคุมโรค ด้านฟื้นฟูสภาพร่างกาย ด้านรักษาพยาบาล ด้านการบริการฉุกเฉินและการส่งต่อ และ ด้านการเยียวยาทั้งร่างกายและจิตใจ สามารถปฏิบัติงานได้ปานกลาง และกิจกรรมที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุด คือ การให้บริการผู้พิการที่บ้านอย่างต่อเนื่อง ( =3.11 S.D.=.97) ความสัมพันธ์ของปัจจัยด้านการบริหารจัดการ ทรัพยากรสาธารณสุข และการเงิน กับการจัดบริการสุขภาพ พบว่าปัจจัยทาง 3 ด้าน มีความสัมพันธ์ระดับต่ำถึงปานกลางกับการจัดบริการสุขภาพ กรณีจำแนกตามระดับของสถานบริการสาธารณสุข ระดับปฐมภูมิ และทุติยภูมิ มีความเห็นสอดคล้องกัน คือ ปัจจัยด้านการบริหารจัดการงบประมาณที่ได้รับ ระบบการบริการฉุกเฉินและการส่งต่อ และ ยาเวชภัณฑ์และเทคโนโลยีทางการแพทย์ เป็นปัจจัยลำดับแรกๆ ที่มีความสัมพันธ์กับการจัดบริการสุขภาพ สำหรับปัจจัยรองลงมาคือ ระบบการทำงานเครือข่าย ซึ่งมีความสัมพันธ์ระดับปานกลาง ในขณะที่ระดับตติยภูมิ มีความเห็นว่าปัจจัยที่สำคัญอันดับแรกในการจัดบริการสุขภาพทุกมิติ คือ ระบบการทำงานเครือข่าย สำหรับปัจจัยรองลงมาคือ ระบบการรักษาความปลอดภัย และบุคลากรสาธารณสุข และ ระดับผู้บริหารสถานบริการสาธารณสุข มีความเห็นว่า ปัจจัยด้านโครงสร้างและนโยบาย ระบบการทำงานเครือข่าย ระบบการบริการฉุกเฉินและการส่งต่อ และ บุคลากรสาธารณสุข มีความสัมพันธ์ระดับมากกับการจัดบริการสุขภาพ สำหรับระดับผู้ปฏิบัติ มีความเห็นว่า ปัจจัยด้านการบริหารจัดการงบประมาณที่ได้รับ ระบบการบริการฉุกเฉินและการส่งต่อ ยา/เวชภัณฑ์และเทคโนโลยีทางการแพทย์ และระบบการทำงานเครือข่าย เป็นปัจจัยลำดับแรกๆ ที่มีความสัมพันธ์ระดับปานกลางกับการจัดบริการสุขภาพ สำหรับปัจจัยรองลงมา คือ ระบบการรักษาความปลอดภัย ปัญหาและข้อเสนอแนะในการจัดบริการสุขภาพ ที่สำคัญคือ การสนับสนุนค่าตอบแทนในแต่ละวิชาชีพมีความแตกต่างกันมาก ภาครัฐควรมีนโยบายสนับสนุนค่าตอบแทนการปฏิบัติงานต่อไปแต่ให้ทบทวนในแต่ละวิชาชีพให้มีความยุติธรรม ควรมีการกระจายทรัพยากรบุคคล และงบประมาณที่เหมาะสม จัดสรรบุคลากรขาดแคลน เช่น แพทย์ นักจิตวิทยาคลินิกให้เพียงพอ การให้บริการเชิงรุกไม่สามารถปฏิบัติงานได้เต็มที่ ขาดแคลนเทคโนโลยีทางการแพทย์ที่ทันสมัย ปัญหาการสื่อสารในชุมชน และการใช้ภาษาถิ่น ดังนั้นควรสร้างเครือข่ายการให้บริการสุขภาพกับองค์กรส่วนท้องถิ่น กระตุ้นให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น และพัฒนาเครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ต้นแบบ

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข