ความเป็นมา:พบว่าในหลากหลายประเทศและในองค์กรระดับนานาชาติที่มีหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวข้องกับระบบ สุขภาพได้มีการริเริ่มในการพัฒนากรอบแนวคิดการประเมินสมรรถนะระบบสุขภาพตลอดจนการพัฒนาตัวชี้วัด/ เครื่องมือ/แบบประเมินสมรรถนะที่สอดคล้องกับกรอบแนวคิดดังกล่าว เพื่อนำมาใช้ในการกำกับ ประเมิน และ จัดการสมรรถนะระบบสุขภาพ อย่างไรก็ตามยังไม่พบการศึกษาวิจัยที่ได้รับการจัดทำขึ้นเพื่อทบทวนสถานะ องค์ ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับแบบประเมินสมรรถนะระบบสุขภาพจากมุมมองผู้รับบริการ โดยการวิเคราะห์ สังเคราะห์ ความเหมือนและความแตกต่างของแบบประเมินที่พบทั้งในและต่างประเทศ วิธีการศึกษา: ใช้วิธีการทบทวนองค์ความรู้ (Literature Review) ที่เกี่ยวข้องกับ กรอบแนวคิดตัวชี้วัด และ เครื่องมือ ที่ใช้ในการประเมินสมรรถนะระบบสุขภาพจากมุมมองผู้รับบริการนอกจากนั้น ยังทบทวนเนื้อหาที่ เกี่ยวข้องกับแนวคิด ทฤษฎี และเครื่องมือที่เกี่ยวข้องกับการประเมินระดับความพึงพอใจ และระดับความสุข ซึ่ง อาจจะนำมาสู่การพัฒนาเครื่องมือที่สามารใช้ในการประเมินความเปลี่ยนแปลงของสมรถนะระบบสุขภาพจาก มุมมองของผู้รับบริการ ผลการศึกษา: พบว่านักวิจัยส่วนใหญ่พัฒนาแบบประเมินความพึงพอใจ หรือเลือกใช้ข้อคำถามที่เกี่ยวข้องกับ ความพึงพอใจมาใช้ในวัตถุประสงค์ของการประเมินสมรรถนะการดูแลด้านสุขภาพจากมุมมองของผู้รับบริการ ซึ่งพบว่าการดูแลด้านสุขภาพนั้นเป็นเพียงองค์ประกอบหนึ่งในบรรดาหลายองค์ประกอบของระบบสุขภาพ และ พบว่าข้อคำถามต่างๆเหล่านั้นปรากฏในฐานข้อมูลหรือแบบสอบถามต่างๆ ยังไม่ปรากฏว่ามีการใช้แบบประเมิน ระดับความสุขในการนำมาใช้ประกอบการประเมินสมรรถนะระบบสุขภาพจากมุมมองของผู้รับบริการ อภิปราย: ผลจากการวิเคราะห์ตัวชี้วัดตลอดจนแบบประเมินความพึงพอใจที่ได้จากการทบทวนองค์ความรู้ที่ ปรากฏในประเทศไทยและต่างประเทศ และ แบบประเมินความสุขที่ใช้ในบริบททั่วไป พบว่าในขณะที่ แบบประเมินความพึงพอใจนั้นได้รับการออกแบบมาเพื่อประเมินความต้องการของผู้รับบริการเพียง 4 มิติ แต่ พบว่าแบบประเมินระดับความสุขนั้นได้รับการออกแบบมาเพื่อประเมินความต้องการของผู้รับบริการอย่างเป็น องค์รวม นอกจากนั้น ยังพบว่าตัวชี้วัดตลอดจนแบบประเมินความพึงพอใจดังกล่าวมิได้รับการออกแบบเพื่อ ประเมินองค์ประกอบต่างๆของระบบสุขภาพอย่างครอบคลุมซึ่งนอกเหนือ จากองค์ประกอบด้านการดูแลสุขภาพ เช่นองค์ประกอบในด้านผลลัพธ์ทางด้านสุขภาพ การนำในพื้นที่ การวิจัย และสารสนเทศทางสุขภาพ เป็นต้น สรุป: พบว่าแบบประเมินสมรรถนะระบบสุขภาพจากมุมมองของผู้รับบริการที่พบนั้นมิได้รับการออกแบบเพื่อ ครอบคลุมการประเมินประเภทของความต้องการของผู้รับบริการอย่างเป็นองค์รวมและไม่สามารถประเมิน องค์ประกอบของสมรรถนะระบบสุขภาพได้อย่างครอบคลุม ดังนั้นจึงควรที่จะพัฒนาแบบประเมินสมรรถนะ ระบบสุขภาพจากมุมมองของผู้รับบริการ โดยเฉพาะระดับความสุข โดยที่ควรจะมีการศึกษาวิจัยระยะยาวในการ พัฒนาแบบประเมินดังกล่าวเพื่อสามารถมั่นใจได้ว่าองค์ประกอบของสมรรถนะระบบสุขภาพทุกองค์ประกอบ และครอบคลุมมุมมองในเรื่องความต้องการหรือเหตุผลที่มารับบริการ 4 หมวดหมู่ (คงไว้ซึ่งสุขภาพอัน หายจาก ความเจ็บป่วย การอยู่กับโรคหรือความพิการ และ การดูแลในช่วงสุดท้ายของชีวิต) ได้รับการนำมาใช้เป็น องค์ประกอบที่สำคัญในการบ่งชี้ระดับสมรรถนะของระบบสุขภาพจากมุมมองของผู้รับบริการ

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข