วิทยานิพนธ์ (บช.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2534

วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชีตามที่กฎหมายกำหนดและในทางปฏิบัติ บทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชีตามความเห็นของผู้ใช้งบการเงิน ผู้จัดทำบัญชี หน่วยงานที่ควบคุมผู้สอบบัญชี และผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หาแนวทางแก้ไขและข้อเสนอแนะในการพัฒนาบทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชี การศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษา 2 ลักษณะ คือ (1) การศึกษาโดยการสำรวจจากตัวอย่างที่สุ่มมาเฉพาะในเขตกรุงเทพมหานคร ซึ่งได้แก่ ผู้ใช้งบการเงิน ผู้จัดทำบัญชี หน่วยงานที่ควบคุมผู้สอบบัญชี และผู้สอบบัญชีรับอนุญาต และ (2) ศึกษาจากกฎหมายเอกสาร และตำราต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ จากการศึกษาพบว่า บทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชีถูกกำหนดและควบคุมโดยประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ คณะกรรมการควบคุมการประกอบวิชาชีพสอบบัญชี กรมสรรพากร ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย และธนาคารแห่งประเทศไทย ผู้สอบบัญชีมีปัญหาในการปฏิบัติตามกฎหมายต่าง ๆ เนื่องจากสาเหตุสำคัญ คือ (1) ผู้ใชงบการเงิน ผู้จัดทำบัญชีและหน่วยงานที่ควบคุมผู้สอบบัญชีจำนวน 2 จาก 4 หน่วยงานเข้าใจไม่ถูกต้องในบทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชี (2) ข้อกำหนดและมาตรฐานที่แตกต่างกันของแต่ละหน่วยงานทำให้ผู้สอบบัญชีมีความรู้สึกสับสนในการปฏิบัติงาน (3) มารยาทของผู้สอบบัญชีบางข้อตามกฎกระทรวงฉบับที่ 2 ไม่ชัดเจน (4) มาตรฐานการสอบบัญชีบางเรื่องไม่ชัดเจนและไม่เหมาะสมกับธุรกิจขนาดเล็ก (5) ความไม่เชื่อถืองบการเงินที่ผ่านการรับรองโดยผู้สอบบัญชี (6) ผู้สอบบัญชีทุกรายจากตัวอย่างไม่เห็นด้วยในเรื่องการลงลายมือชื่อรับรองใน “แบบแจ้งข้อความของกรรมการหรือผู้เป็นหุ้นส่วนหรือผู้จัดการ” ที่กรมสรรพากรกำหนด (7) เอกสารบัญชีที่ผู้สอบบัญชีจะต้องตรวจสอบไม่ได้มาตรฐาน (8) และผู้สอบบัญชีครึ่งหนึ่งจากตัวอย่างไม่เห็นด้วยในเรื่องต้องจัดทำรายงาน เสนอธนาคารเป็นกรณีพิเศษ สำหรับความเห็นจากตัวอย่างทุกฝ่ายพบว่า ผู้สอบบัญชีควรจะมีบทบาทในการควบคุมกันเอง โดยผลักดันให้รัฐบาลสนับสนุนให้มีการจัดตั้ง “สภานักบัญชี” บทบาทในการให้บริการด้านอื่นนอกเหนือจากการแสดงความเห็นต่องบการเงิน บทบาทในการช่วยแก้ปัญหาในการปฏิบัติงานร่วมกับสมาคมนักบัญชีฯ และควรเน้นบทบาทในการปรับปรุงระบบการควบคุมภายในของบริษัท จากการศึกษามีข้อเสนอแนะในระยะสั้น คือ ควรประชาสัมพันธ์ให้บุคคลที่เกี่ยวข้องกับผู้สอบบัญชีมีความเข้าใจในบทบาทและภาระหน้าที่ของผู้สอบบัญชีมากขึ้น ควรปรับปรุงข้อความในรายงานของผู้สอบบัญชีให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ควรมีเพียงหน่วยงานเดียวทำหน้าที่ในการควบคุมดูแลการปฏิบัติงานของผู้สอบบัญชี ควรกำหนดหลักเกณฑ์ในการคิดค่าธรรมเนียมวิชาชีพ ควรปรับปรุงข้อกำหนดเรื่องมารยาทของผู้สอบบัญชีให้ชัดเจนขึ้น ควรกำหนดคุณวุฒิทางการศึกษาอย่างน้อยปริญญาตรีทางการบัญชีสำหรับนักบัญชีของธุรกิจขนาดกลางขึ้นไป หน่วยงานของรัฐที่ต้องการให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบตามวัตถุประสงค์ของหน่วยงาน ควรถือเป็นการตรวจสอบพิเศษนอกเหนือจากการตรวจสอบบัญชีเพื่อแสดงความเห็นต่องบการเงิน โดยหน่วยงานดังกล่าวต้องกำหนดขอบเขตและแนวทางการตรวจสอบให้แน่ชัดและธุรกิจควรจ่ายค่าธรรมเนียมวิชาชีพสำหรับการตรวจสอบพิเศษให้แก่ผู้สอบบัญชี และข้อเสนอแนะในระยะยาวคือควรจัดตั้งสภานักบัญชี