วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557

ที่มา: การแพทย์ทางเลือกนั้นเป็นที่นิยมในกลุ่มผู้ป่วยโรคมะเร็งทั่วโลกรวมทั้งในประเทศไทย ในปัจจุบันมีผู้ป่วยจำนวนมากที่รักษาการแพทย์ทางเลือกควบคู่ไปกับการแพทย์แผนปัจจุบัน การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบไปข้างหน้า เพื่อศึกษาผลของการรักษาแพทย์ทางเลือกที่มีผลต่อการรับยาเคมีบำบัดในผู้ป่วยมะเร็งไทย วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาหาเปรียบเทียบจำนวนผู้ป่วยที่ถูกเลื่อนนัดให้ยาเคมีหรือถูกลดขนาดยาเคมีบำบัด, ปริมาณยาเคมีบำบัดจำนวนผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์ รวมถึงคะแนนคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ในกลุ่มผู้ป่วยมะเร็งที่ใช้และไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกขณะรับยาเคมีบำบัด วิธีการศึกษา: ประชากรที่ศึกษา คือ ผู้ป่วยมะเร็งเต้านม, มะเร็งปอด และมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่มารับยาเคมีสูตร Adriamycin/cyclophosphamide, สูตร carboplatin/paclitaxel หรือ สูตร carboplatin/gemcitabine และสูตร XELOX ครั้งที่ 1 ที่หน่วยเคมีบำบัด รพ.จุฬาลงกรณ์ ระหว่างเดือนมีนาคม พ.ศ. 2557 ถึง เดือนมกราคม พ.ศ. 2558 โดยทำการสัมภาษณ์ซึ่งหน้าผู้ป่วยทุกคน เพื่อวิเคราะห์หาความสัมพันธ์ของการเลื่อนและหรือลดยาเคมีบำบัด, Relative dose intensity ของยาเคมีบำบัดที่ได้รับ, คะแนนคุณภาพชีวิต และอาการข้างเคียงจากยาเคมีบำบัด ในผู้ป่วยที่รักษาและไม่ได้รักษาแพทย์ทางเลือก โดยกำหนดความสำคัญทางสถิติไว้ที่ p=0.05 ผลการศึกษา: จากผู้ป่วยทั้งหมดในการศึกษาจำนวน 181 ราย มีผู้ป่วย 80 รายที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก คิดเป็นร้อยละ 44.2 โดยเหตุผลหลักที่รักษาแพทย์ทางเลือกเพื่อหาวิธีที่ดีที่สุดเพื่อช่วยตนเองเพิ่มจากการแพทย์แผนปัจจุบัน เพื่อช่วยให้การรักษาโรคได้ผลดียิ่งขึ้น (ร้อยละ 26.9) และ เพื่อลดความรุนแรงของผลข้างเคียงจากวิธีรักษาทางการแพทย์แผนปัจจุบันและสามารถทนต่อผลข้างเคียงนั้นได้ดีขึ้น (ร้อยละ 26.9) การแพทย์ทางเลือกที่ผู้ป่วยนิยมที่สุดคือ สมุนไพร (ร้อยละ 65.0) และร้อยละ 71.3 ของผู้ป่วยทั้งหมดไม่ได้แจ้งแพทย์ผู้รักษาว่ารักษาแพทย์ทางเลือกมีการเลื่อนและ/หรือลดยาเคมีบำบัดในกลุ่มผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก 40 ราย จากทั้งหมด 76 รายคิดเป็นร้อยละ 52.6 ไม่แตกต่างกับ 48 ราย จากจำนวนทั้งหมด 97 รายคิดเป็นร้อยละ 49.5 ในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก (จำนวน) (p=0.685) อัตราการเลื่อนยาเคมีบำบัดในกลุ่มผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก ร้อยละ 28.9 ไม่แตกต่างกับร้อยละ 27.8 ในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก (p=0.872) อัตราการลดขนาดยาเคมีบำบัดในกลุ่มผู้ป่วยที่ใช้รักษาแพทย์ทางเลือก ร้อยละ 39.5 ไม่แตกต่างกับ ร้อยละ 37.1 อัตราการลดขนาดยาเคมีบำบัดในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก (p=0.751), ผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกทุกคนที่ได้รับยาเคมีบำบัด 4 ครั้งมีค่าเฉลี่ยของ Relative dose intensity ต่ำกว่าผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก คือร้อยละ 92.37 เทียบกับร้อยละ 94.07 แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ, p = 0.244 อย่างไรก็ตาม พบผู้ป่วยที่ได้รับยาเคมีบำบัดโดยมี Relative dose intensity น้อยกว่าร้อยละ 90 ในผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกถึงร้อยละ 34.78 มากกว่าร้อยละ 19.78 ในผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก , p=0.033 ผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกมีคะแนนความผาสุกด้านอารมณ์ จิตใจดีกว่า ผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก (p=0.029) ผู้ป่วยที่รักษาแพทย์ทางเลือกมีภาวะโลหิตจางมากกว่า (ร้อยละ 63.3 เทียบกับร้อยละ 53.1 และ p=0.007) และมีภาวะอ่อนเพลียมากกว่า (ร้อยละ 65.8 เทียบกับร้อยละ 61.2 และ p=0.033) ผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก ผลสรุปงานวิจัย: การศึกษาที่ไปข้างหน้านี้แสดงให้เห็นถึงการเลื่อนและลดยาเคมีบำบัดที่ไม่แตกต่างกันระหว่างผู้ป่วยที่รักษาและไม่ได้รักษาแพทย์ทางเลือก แม้ผู้ป่วยที่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกจะมีความผาสุกด้านอารมณ์และจิตใจดีกว่า แต่ปริมาณยาเคมีบำบัดที่ได้รับโดยรวมน้อยกว่า และอาการข้างเคียงบางอย่างมากกว่าผู้ป่วยที่ไม่ใช้การรักษาแพทย์ทางเลือก แพทย์โรคมะเร็งที่ให้ยาเคมีบำบัดจึงควรให้ความสำคัญในการสอบถามถึงการรักษาแพทย์ทางเลือกของผู้ป่วย และผู้ป่วยควรมีตระหนักถึงผลเสียที่อาจเกิดได้เมื่อใช้การรักษาแพทย์ทางเลือกร่วมกับยาเคมีบำบัด