วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจำนวน 24 เรื่อง เพื่อเปรียบเทียบภาพของพระองค์ที่กวีนำเสนอในวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติที่ประพันธ์ขึ้นขณะดำรง พระชนม์ชีพและประพันธ์ขึ้นหลังจากเสด็จสวรรคตแล้ว ผลการวิจัยพบว่าวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติทั้ง 2 กลุ่มนำเสนอภาพที่เหมือนและแตกต่างกัน ภาพที่เหมือนกันมี 2 ภาพ ได้แก่ ภาพพระมหากษัตริย์นักพัฒนาผู้เอาพระราชหฤทัยใส่ราษฎร และภาพพระมหากษัตริย์ ผู้ทรงวางรากฐานประชาธิปไตย ส่วนภาพที่แตกต่างกันนั้น กลุ่มแรกนำเสนอภาพที่เป็นลักษณะเด่น 3 ภาพ ได้แก่ ภาพพระมหากษัตริย์ผู้เป็นพระจักรพรรดิราชสมัยใหม่ ภาพพระมหากษัตริย์ผู้มีพระเมตตาแก่พระบรมวงศานุวงศ์ และภาพพระมหากษัตริย์พระองค์แรกของสยามที่เสด็จประพาสต่างประเทศ กลุ่มหลังนำเสนอภาพที่ เป็นลักษณะเด่น 2 ภาพ ได้แก่ ภาพพระมหากษัตริย์ผู้ทรงใกล้ชิดและทรงเป็นที่รักของราษฎร และ ภาพพระมหากษัตริย์ผู้ทรงรักษาเอกราชของชาติไว้ได้ท่ามกลางการคุกคามของชาติตะวันตก ความแตกต่างของภาพดังกล่าวเป็นผลมาจากความสัมพันธ์ระหว่างกวีกับพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กวีกลุ่มแรกเป็นพระบรมวงศานุวงศ์และขุนนางที่อยู่ร่วมสมัยซึ่งได้รับพระเมตตาและรับรู้เรื่องของพระองค์โดยตรง ส่วนกวีกลุ่มหลังเป็นราษฎรที่เกิดสมัยหลังซึ่งรับรู้เรื่องของพระองค์จากข้อมูลทางประวัติศาสตร์ นอกจากนี้ ความแตกต่างของภาพยังเกิดจากมุมมองของกวีในบริบททางสังคมที่แตกต่างกัน 3 ประการ ได้แก่ แนวคิดเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ที่เปลี่ยนจากเดิมเชื่อว่าพระมหากษัตริย์คือผู้มีบุญเป็นพระมหากษัตริย์คือมนุษย์ผู้ทรงคุณงามความดี แนวคิดเรื่องการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตยที่เน้น เรื่องสิทธิเสรีภาพและความเสมอภาค และการศึกษาทางประวัติศาสตร์ของกวีสมัยหลังที่ทำให้เห็นว่าพระองค์ ทรงใกล้ชิดกับราษฎรและทรงเป็นผู้รักษาเอกราชของชาติ นอกจากนำเสนอภาพแล้ว กวียังใช้รูปแบบคำประพันธ์ที่มีการผสมผสานขนบเดิมกับความคิดริเริ่ม ของกวี ได้แก่ การนำร่ายมาประพันธ์วรรณคดีเฉลิมพระเกียรติทั้งเรื่อง การนำโคลงห่อกาพย์มาประพันธ์ร่วมกับ คำฉันท์ และการประพันธ์เป็นร้อยแก้วที่บางแห่งมีสัมผัสคล้ายร่าย นอกจากนี้ กวียังประพันธ์ให้มีความงามทางวรรณศิลป์ โดยใช้กลวิธีการใช้ภาษา ได้แก่ กลวิธีการเล่นเสียง กลวิธีการเล่นคำและกลุ่มคำ กลวิธีการสื่อความ และใช้กลวิธีการประพันธ์ ได้แก่ การใช้คำถามเชิงวรรณศิลป์ และการเลือกใช้ผู้เล่าเรื่องอีกด้วย