วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาอัตลักษณ์อาเซียน 2) วิเคราะห์การเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนและปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง และ 3) นำเสนอแนวทางการเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนเพื่อความเป็นประชาคมอาเซียนให้กับเยาวชนในประเทศไทย ผู้วิจัยวิเคราะห์หาอัตลักษณ์อาเซียนจากการศึกษาเอกสาร และการสนทนากลุ่มเยาวชนอาเซียนทั้ง 10 ประเทศ และกลุ่มเยาวชนไทยที่มีภูมิลำเนาอยู่ติดพรมแดนประเทศเพื่อนบ้านทั้ง 4 ประเทศ จากนั้นสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ และสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วมเพื่อวิเคราะห์การเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนและปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง แล้วนำผลการวิเคราะห์ข้อมูลมาหาฉันทามติด้วยเทคนิคเดลฟาย และสนทนากลุ่มผู้เชี่ยวชาญเพื่อนำเสนอแนวทางการเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนเพื่อความเป็นประชาคมอาเซียน ผลการวิจัยสรุปได้ดังนี้ 1) อัตลักษณ์อาเซียนจากการศึกษาตามความคาดหวังและจากการรับรู้ของเยาวชน มี 16 รายการได้แก่ (1) สันติภาพ เสรีภาพและความปรองดอง (2) เสถียรภาพและความมั่นคง (3) ความเป็นหนึ่งเดียว (4) ความร่วมมือแบบเอื้อประโยชน์ซึ่งกันและกัน (5) การพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน (6) การให้คนเป็นศูนย์กลางในการพัฒนา (7) การเคารพซึ่งกันและกัน (8) โครงสร้างองค์กรอาเซียน (9) ความยืดหยุ่น (10) จิตสำนึกรักศิลปวัฒนธรรม (11) การมีส่วนร่วม (12) อาณาเขตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (13) ธงอาเซียน (14) เพลงอาเซียน (15) สัญลักษณ์รวงข้าว และ (16) ความเข้าใจซึ่งกันและกัน โดยอัตลักษณ์แต่ละรายการมีรูปสัญญะได้แก่ประเพณี วัฒนธรรม กฎเกณฑ์ และระบบ ซึ่งสะท้อนความหมายสัญญะได้แก่ความรู้สึกเป็นเจ้าของ (Sense of belonging) สำนึกร่วมความเป็นอาเซียน (We feeling) ความตระหนักรู้ (Awareness) และความเข้าใจซึ่งกันและกัน (Mutual understanding) 2) การวิเคราะห์การเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนและปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องพบว่า การเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนนั้นต้องให้ความสำคัญกับคุณลักษณะที่สะท้อนอัตลักษณ์อาเซียน 9 คุณลักษณะตามกระบวนการอัตลักษณ์ ประกอบด้วย 1) ขั้นก่อรูปอัตลักษณ์เป็นการเสริมสร้างคุณลักษณะ (1) รู้จักและเข้าใจตนเอง (2) มีทักษะการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ (3) มีความรู้เกี่ยวกับประเทศอาเซียน (4) มีความคิดอย่างมีวิจารณญาณ 2) ขั้นสร้างอัตลักษณ์เป็นการเสริมสร้างคุณลักษณะ (1) ทักษะการทำงานแบบร่วมมือ (2) มีความคิดสร้างสรรค์เชื่อมโยงสิ่งที่เรียนในชั้นเรียนและนอกห้องเรียนได้ และ 3) ขั้นแลกเปลี่ยนอัตลักษณ์เป็นการเสริมสร้างคุณลักษณะ (1) ความเข้าใจและเห็นอกเห็นใจผู้อื่น (2) จัดการกับปัญหาความขัดแย้งได้ และ (3) ปฏิบัติและประเมินผลงานได้ สำหรับปัจจัยเงื่อนไขที่ส่งผลต่อการเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนประกอบด้วย 1) ปัจจัยภายใน ได้แก่ (1) ภาครัฐที่มีบทบาทในการเสริมสร้างอัตลักษณ์ (2) ภาคเอกชนและองค์ภาคเอกชน (3) บุคลากรที่เกี่ยวข้อง (4) ครอบครัว (5) สังคม 2) ปัจจัยภายนอก ได้แก่ (1) องค์กรต่างๆ ได้แก่องค์กรระหว่างประเทศ องค์ภาคเอกชน (2) รัฐบาล (3) สถาบันการศึกษา (4) ผู้บริหารมหาวิทยาลัย และ (5) อาสาสมัครที่มีภูมิหลังเกี่ยวข้องกับอาเซียน 3) แนวทางการเสริมสร้างอัตลักษณ์อาเซียนเพื่อความเป็นประชาคมอาเซียนสำหรับเยาวชนไทย มี 31 แนวทางที่ส่งเสริมคุณลักษณะ 9 ประการที่สะท้อนอัตลักษณ์อาเซียน โดยมี 11 แนวทางที่สำคัญในลำดับต้นได้แก่ (1) การใช้ภาษาอังกฤษในการสอน (2) ได้ลงมือปฏิบัติจริง (3) การเรียนรู้วัฒนธรรมที่แตกต่างกัน (4) การเรียนรู้ในสถานการณ์จริง (5) การเรียนรู้นอกห้องเรียน (6) การศึกษาภาคปฏิบัติที่ได้ลงมือทำ( 7) การปลูกฝังจิตสำนึกและทัศนคติ (8) การทำงานเป็นทีมผสมผสานหลากหลายเชื้อชาติ (9) การศึกษาเพื่อพัฒนาสังคมและชุมชน (10) การจัดทัศนศึกษาในประเทศเพื่อนบ้าน และ (11) การศึกษาที่เน้นปฏิบัติจริง