การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) คุณลักษณะตามองค์ประกอบการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของชุมชน ตามคำนิยาม การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของกระทรวงการท่องเที่ยวแลกีฬา (2556) 2) วิเคราะห์สถานการณ์การเรียนรู้ของชุมชนที่มีการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และ 3) นำเสนอแนวทางการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยการศึกษาเอกสาร การวิจัยเชิงสำรวจกับชุมชน / พื้นที่ที่มีการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ 57 แห่ง (570 ตัวอย่าง) และการลงพื้นที่ 4 ชุมชน พบว่า 1) คุณลักษณะตามองค์ประกอบการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ของชุมชน ว่า องค์ประกอบที่ 1 ความ“ยั่งยืน” มี 25 ประการ ประกอบด้วย ประเด็นด้านการ“ทรัพยากรวัฒนธรรมและทรัพยากร ธรรมชาติ” 12 ประการ และประเด็น”ด้านการดำเนินงานจัดการ” 13 ประการ องค์ประกอบที่ 2 การเรียนรู้และมีส่วนร่วมในศิลปะ วัฒนธรรม วิถีชีวิต ภูมิปัญญา เอกลักษณ์ / อัตลักษณ์เฉพาะถิ่นระหว่างนักท่องเที่ยวและเจ้าของพื้นที่ มี 5 ประการ และองค์ประกอบที่ 3 ความผูกพันระหว่างนักท่องเที่ยวและเจ้าบ้าน มี 4 ประการ 2) สถานการณ์การเรียนรู้ของชุมชนที่มีการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ พบว่า ประเด็น “เนื้อหา/องค์ความรู้” ที่ชุมชนหรือพื้นที่ที่มีการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ จำเป็นต้องรู้มี 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ เนื้อหาองค์ความรู้เฉพาะถิ่น และเนื้อหาองค์ความรู้เฉพาะทาง วิธีการเรียนรู้องค์ความรู้เฉพาะถิ่น คนในชุมชนเองต้องร่วมกันค้นหาประวัติศาสตร์ความเป็นมา ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาของท้องถิ่นของตนเอง ทำการบันทึกจัดเก็บข้อมูล เรียนรู้จากการที่คนในท้องถิ่นต้องได้ทำกิจกรรม ได้ทำงานร่วมกัน เพื่อให้คนในท้องถิ่นเข้าใจร่วมกันอย่างถ่องแท้ โดยความรู้ในท้องถิ่น สามารถเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นที่สำคัญ อาทิ ผู้มีความรู้ในชุมชน เช่น ปราชญ์ชาวบ้าน ครูภูมิปัญญาท้องถิ่น ครอบครัว สถาบันการศึกษาในพื้นที่ ศูนย์การเรียนรู้ชุมชน สำหรับเนื้อหาองค์ความรู้เฉพาะทางด้านการท่องเที่ยว วิธีการเรียนรู้ คือ การฝึกอบรม การประชุม สัมมนา และการไปศึกษาดูงาน โดยให้ชุมชนได้ทดลองปฏิบัติจริง โดยหน่วยงานที่สนับสนุนการเรียนรู้เป็นทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวโดยตรงและโดยอ้อม 3) แนวทางการส่งเสริมการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ สรุปได้ดังนี้ การดำเนินงานด้านการท่องเที่ยวของชุมชน / พื้นที่ มีการจัดตั้งคณะกรรมการท่องเที่ยวหรือกลุ่มทำงานท่องเที่ยวที่เป็นระบบ โดยคนในชุมชนมีการวางแผนร่วมกันจัดการท่องเที่ยว การจัดสรรในเรื่องรายได้ มีการทำงานเป็นทีม แบ่งหน้าที่รับผิดชอบ เป็นฝ่ายต่างๆอย่างเป็นระบบ มีการประชุมเป็นประจำ /บ่อยครั้ง การส่งเสริมบุคลากรในพื้นที่ บุคลากรในพื้นที่ต้องมีความรู้ในองค์ความรู้เฉพาะถิ่น และองค์ความรู้เฉพาะทาง ผู้นำท้องถิ่น ผู้นำกลุ่มท่องเที่ยวมีส่วนสำคัญที่ต้องส่งเสริมผลักดันให้สมาชิกกลุ่ม/ ชุมชนได้รับองค์ความรู้จากนักวิชากร หน่วยงานต่างๆที่มาสนับสนุนการเรียนรู้ และสนับสนุนให้คนในชุมชนร่วมกันทำกิจกรรม ร่วมกันทำงานทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ถ่ายทอดองค์ความรู้จากการได้ทำงาน ทำกิจกรรมร่วมกัน ต้องมีการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐที่ให้คำแนะนำ เป็นที่ปรึกษา เป็นพี่เลี้ยง จัดวิทยากรผู้เชี่ยวชาญให้ความรู้กับชุมชน มีการบรรจุแนวทางพัฒนาบุคลากรในแผนจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ควรเป็นหน่วยงานหลักที่ประสานงานให้คำแนะนำองค์ความรู้ด้านการท่องเที่ยวกับชุมชนเพราะเป็นหน่วยงานที่อยู่ในพื้นที่และมีบทบาทสำคัญตามกฎหมายชุมชนท่องเที่ยวที่เข้มแข็ง ประสบผลสำเร็จควรเป็นพี่เลี้ยงถ่ายทอดประสบการณ์แนวทางให้กับชุมชนท่องเที่ยวอื่นๆ มีการประเมินผลโดยให้นักท่องเที่ยวและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องร่วมประเมินเพื่อนำมาปรับปรุง โดยผ่านการพิจารณาความเห็นชอบของคณะกรรมการกลุ่มทำงานท่องเที่ยวในพื้นที่

วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557