วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2557

ด้วยวัดเป็นองค์ประกอบสำคัญของเมืองเก่าเชียงใหม่ จึงมีผู้วิจัยค้นคว้าเกี่ยวกับวัดมากมาย ส่วนใหญ่จะอ้างอิงวัดที่มีอยู่ในปัจจุบันบ้าง หรือวัดที่ปรากฏในเอกสารประวัติศาสตร์บ้าง จึงมีวัตถุประสงค์ศึกษาวัดภายในเขตกำแพงเมืองชั้นในและชั้นนอก (กำแพงดิน) ที่ปรากฏในแผนที่ประวัติศาสตร์ เพื่อนำไปเปรียบเทียบกับข้อมูลที่ได้จากการสำรวจภาคสนาม สรุปเป็นฐานข้อมูลที่ถูกต้อง รวมทั้งทราบการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น ในจำนวนแผนที่ประวัติศาสตร์เมืองเชียงใหม่ที่สำรวจพบจำนวน 9 ฉบับ พบว่ามีแผนที่ที่ระบุที่ตั้งและชื่อวัดชัดเจน เพียง 5 ฉบับ ได้แก่ แผนที่เมืองนครเชียงใหม่ พ.ศ. 2436 พบวัด 88 แห่ง ส่วนแผนที่เขตต์เทศบาลนครเชียงใหม่ พ.ศ. 2499 แผนที่บริเวณอำเภอเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2503 แผนที่ Changwat Chiang Mai พ.ศ. 2506 และ พ.ศ. 2521 พบวัด 71, 63, 58 และ 53 แห่ง ตามลำดับ ทั้งนี้นอกจากจำนวนวัดที่ลดลงแล้ว ยังพบว่าชื่อวัดและสถานภาพของวัดในแต่ละแผนที่แตกต่างกัน พิจารณาวัดบนตำแหน่งเดิมในแผนที่ประวัติศาสตร์ทุกฉบับ พบวัดทั้งสิ้น 98 แห่ง แบ่งเป็นวัดที่ปรากฏในทุกแผนที่ 52 แห่ง และวัดที่ปรากฏในบางแผนที่ 46 แห่ง ทั้งนี้สถานภาพวัดในแต่ละแผนที่แตกต่างกัน คือ ปรากฏเป็นวัด 73 แห่ง วัดร้าง 21 แห่ง ส่วนวัดอีก 4 แห่ง บางแผนที่ระบุเป็นวัด บางแผนที่ระบุเป็นวัดร้าง ในขณะที่การสำรวจภาคสนาม พบวัดทั้งหมด 77 แห่ง แบ่งเป็นวัด 58 แห่ง เป็นวัดเดิม 55 แห่ง และวัดที่บูรณะขึ้นใหม่ 3 แห่ง ส่วนวัดร้าง 19 แห่ง ตรงกับวัดในแผนที่ 18 แห่ง อีกทั้งยังพบเพิ่มอีก 1 แห่ง ทั้งนี้มีวัดจำนวน 22 แห่ง ที่เปลี่ยนแปลงไปเป็น โรงเรียน 7 แห่ง บ้านพักอาศัย 6 แห่ง สถานราชการ 4 แห่ง ผนวกรวมกับวัดอื่น 2 แห่ง และกลายเป็นถนน สวนสาธารณะ และสมาคม อีกอย่างละ 1 แห่ง การศึกษาครั้งนี้นอกจากจะระบุตำแหน่งและที่ตั้งของวัดในเขตเมืองเก่าได้ถูกต้องชัดเจนแล้ว ยังพบการใช้สอยอื่นที่เกิดขึ้นในบริเวณวัดและวัดร้างในปัจจุบันทั้ง 33 แห่ง ได้แก่ โรงเรียน 11 แห่ง บ้านพักอาศัย 13 แห่ง สถานราชการ 1 แห่ง ร้านค้า 10 แห่ง และพิพิธภัณฑ์ 2 แห่ง