วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษากลวิธีการเล่าเรื่องและกลวิธีทางวรรณศิลป์ในการนำเสนอภาพพระเวสสันดรในฐานะพระโพธิสัตว์ในมหาชาติคำหลวงกัณฑ์ที่ 1 - 7 และศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาพพระเวสสันดรในฐานะพระโพธิสัตว์กับภาพสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถในฐานะธรรมิกราชาผู้ปรารถนาพระโพธิญาณ ผลการวิจัยพบว่ากวีสร้างภาพพระเวสสันดรในฐานะพระโพธิสัตว์ตามแนวคิดในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2 ลักษณะ ลักษณะแรก คือ ภาพพระโพธิสัตว์ของพระเวสสันดรในมหาชาติคำหลวงที่ปรากฏตรงกับเวสสันตรชาดก ได้แก่ พระโพธิสัตว์ผู้ปรารถนาพระโพธิญาณ พระโพธิสัตว์ผู้บำเพ็ญทศบารมี พระโพธิสัตว์ผู้มีบุญญาภินิหาร พระโพธิสัตว์ผู้เป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ พระโพธิสัตว์ผู้มีรูปลักษณ์คล้ายพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ผู้มีคำเรียกหมายถึงพระโพธิสัตว์ ลักษณะที่สอง คือ ภาพพระโพธิสัตว์ของพระเวสสันดรที่ปรากฏเฉพาะในมหาชาติคำหลวง ได้แก่ พระโพธิสัตว์ผู้มีรูปลักษณ์งามเหมือนพรหม พระโพธิสัตว์ผู้มีคุณลักษณะเหมือนพระศรีอาริย์และพระโพธิสัตว์ผู้มีคำเรียกหมายถึงพระพุทธเจ้า ซึ่งกวีเน้นคุณลักษณะพระโพธิสัตว์ผู้มีคำเรียกหมายถึงพระพุทธเจ้าเป็นพิเศษในมหาชาติคำหลวง ภาพพระโพธิสัตว์ของพระเวสสันดรเกิดจากกลวิธีการเล่าเรื่องและกลวิธีทางวรรณศิลป์อันแยบคาย ผู้เล่าเรื่องเป็นผู้นำเสนอผ่านมุมมองของการเล่าเรื่องและวิธีการเล่าเรื่อง โดยใช้คำเรียกพระเวสสันดรซึ่งหมายถึงพระโพธิสัตว์และพระพุทธเจ้า การเลือกใช้คำเพื่อนำเสนอภาพพระโพธิสัตว์อันยิ่งใหญ่ของพระเวสสันดร การใช้ภาพพจน์เพื่อแสดงบุญญาบารมีและการใช้สัญลักษณ์เพื่อแสดงการเข้าสู่พุทธภาวะของพระเวสสันดร แม้ในมหาชาติคำหลวงมุ่งนำเสนอภาพพระโพธิสัตว์ของพระเวสสันดร แต่ผู้วิจัยพบว่ามีภาพพระโพธิสัตว์และพระพุทธเจ้าของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทับซ้อนผ่านการใช้คำเรียกว่าเป็นที่พึ่งและยิ่งใหญ่ในสามโลก ซึ่งเป็นคำเรียกที่หมายถึงพระพุทธเจ้าได้อีกด้วยเพื่อเชิดชูสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเป็นสำคัญ ลักษณะเช่นนี้ทำให้มหาชาติคำหลวงแตกต่างจากวรรณกรรมมหาชาติสำนวนอื่น ๆ