วิทยานิพนธ์ (ศป.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2556

การวิจัยและสร้างสรรค์ในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาชุดสีที่ปรากฏอยู่ในงานจิตรกรรมฝาผนังพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ และเพื่อสร้างสรรค์งานจิตรกรรมร่วมสมัย ชุด สีแห่งพุทไธสวรรย์ โดยในการศึกษาครั้งนี้มีแรงบันดาลใจมาจากความสนใจในเรื่องของการใช้สีในงานจิตรกรรมภายในพระที่นั่งแห่งนี้ซึ่งเป็นงานจิตรกรรมฝาผนังที่มีคุณค่าและเป็นแบบอย่างที่สำคัญของงานจิตรกรรมไทยในสมัยรัตนโกสินทร์ ในการศึกษาได้ทำการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคเอกสาร การสังเกต และการเก็บรวบรวมชุดสีจากแบบบันทึกข้อมูลชุดสี ในระหว่างปี พ.ศ. 2553 – 2554 โดยใช้วิธีคัดเลือกภาพที่มีความสมบูรณ์ จำนวน 9 ภาพ แล้วนำมาวิเคราะห์เป็นองค์ความรู้ และสังเคราะห์เป็นแนวความคิดในการสร้างสรรค์ จากการศึกษาพบว่าการใช้สีในงานจิตรกรรมฝาผนังพระที่นั่งพุทไธสวรรย์มีพัฒนาการรูปแบบและความเชื่อต่อเนื่องมาจากสมัยอยุธยาตอนปลาย แต่ได้มีการพัฒนาในเรื่องของคติความเชื่อ และการใช้สี จนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว กลายเป็นจิตรกรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร์ หมวดสีที่มีการค้นพบ คือหมวดสีแดง หมวดสีเขียว หมวดสีคราม หมวดสีดำ และสีทอง เป็นหลัก ส่วนหมวดสีเสน(ส้ม) หมวดสีเหลืองมีการพบน้อยมาก ส่วนหมวดสีม่วงเป็นหมวดที่พบน้อยที่สุดในงานจิตรกรรม การใช้สีจะมีลักษณะเป็นสีพหุรงค์ที่มีความเข้มข้น หรือที่เรียกว่าการใช้สีหนัก หรือใช้สีเข้มในการแสดงออก นอกจากนี้ยังมีการใช้สัญญะของสีในการสื่อความหมายที่มีที่มาจากความเชื่อทางศาสนา และวรรณกรรม มีการใช้สีในการสื่อความหมายกลุ่มภาพบุคคล กลุ่มภาพอาคาร และกลุ่มภาพฉากหลัง ทั้งในระดับพื้นฐาน และระดับวัฒนธรรม หรือนัยยะแฝง อาทิ การใช้ สีแดง และสีดำในการสื่อถึงสภาวะแห่งสวรรค์หรือจักรวาล การใช้สีทองในการสื่อถึงพระพุทธเจ้า ความศักดิ์สิทธิ์ หรือชนชั้นสูง ตลอดจนการใช้สัญญะของสีร่วมกับพื้นที่ว่างภายในพระที่นั่งพุทไธสวรรย์ที่ทำงานร่วมกับองค์พระพุทธสิหงค์ เพื่อสื่อความหมายถึงจักรวาลตามความเชื่อทางพระพุทธศาสนา จากการศึกษาวิเคราะห์การใช้สีทำให้ได้องค์ความรู้ที่จะนำไปใช้เป็นแนวทางในการสร้างสรรค์ โดยได้มีการพิจาณาถึงความสัมพันธ์และความเชื่อมโยงกับที่มาในเรื่องของการใช้ชุดสี การใช้พื้นที่ว่าง การใช้น้ำหนักแสงเงา และการใช้เส้นสินเทา จนกลายเป็นรูปแบบที่สำคัญในการสร้างสรรค์ผลงานครั้งนี้ที่มีการแสดงออกด้วยศิลปะแบบนามธรรมบริสุทธิ์ที่มีการใช้สีในการแสดงออกเป็นสำคัญ เพื่อให้สอดคล้องกับแนวความคิดในการสร้างสรรค์