วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2555

ผู้ป่วยที่ติดเชื้อไวรัสเอชไอวีพบว่ามีการติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีร่วมด้วยในอัตราที่สูง และมีอัตราตายจากโรคตับสูงถึง 8 เท่า ไวรัสตับอักเสบบีสามารถป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีน ปัจจุบันแนวทางเวชปฏิบัติการรักษาผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีของประเทศไทย ให้คำแนะนำการฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ในผู้ป่วยที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อไวรัสตับอักเสบบี อย่างไรก็ตาม คำแนะนำไม่ได้กล่าวไว้อย่างชัดเจนเกี่ยวกับ ระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ที่เหมาะสมกับการฉีดวัคซีน เพื่อการตอบสนองของภูมิคุ้มกันของร่างกายดีที่สุด วิธีการ การศึกษาเชิงทดลองแบบศึกษาไปข้างหน้า ในโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ระหว่างเดือนพฤษภาคม 2555 ถึงเดือนเมษายน 2556 เพื่อศึกษาความแตกต่างการตอบสนองของภูมิคุ้มกันจากวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี ในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่มีการตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาต้านไวรัส ระหว่างกลุ่มผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ระหว่าง 200 ถึง 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร กับกลุ่มที่มากกว่า 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร โดยใช้ Engerix B ขนาด 20 ไมโครกรัม 3 ครั้ง เดือนที่ 0, 1 และ 6 ผู้ป่วยที่มีการตอบสนองต่อวัคซีนไวรัสตับอักเสบบี คือ ที่เวลา 1 เดือนหลังฉีดวัคซีนครบ ตรวจ anti-HBs มากกว่าหรือเท่ากับ 10 IU/l ผลการศึกษา ผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีทั้งหมด 83 คน มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ก่อนการฉีดวัคซีน เฉลี่ย 469.7 ± 232.5 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร ภายหลังการฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบบีครบ 3 เข็ม มีอัตราการตอบสนองต่อวัคซีนรวม 73.5% ในจำนวนนี้มีระดับ anti-HBs มากกว่า 1,000 IU/l คิดเป็น 39.8% ผู้ป่วย 48 คนที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 เฉลี่ย 595.4 ± 233.5 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร มีการตอบสนองต่อวัคซีน 38 คน (79.2%) และผู้ป่วย 35 คนที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 เฉลี่ย 297.3 ± 45.7 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตรมีการตอบสนองต่อวัคซีน 23 คน (65.7%) แตกต่างกัน 13.5% แต่ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ข้อมูลภายหลังการฉีดวัคซีนครบ ผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 มากกว่า 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร 52 คน (80%) มีการตอบสนองต่อวัคซีน เทียบกับผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ระหว่าง 200 ถึง 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตรมีการตอบสนองต่อวัคซีน 9 คน (50%) แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P = 0.016) ในกลุ่มย่อยผู้ป่วยที่มีเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ระหว่าง 200 ถึง 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตรที่มีการตอบสนองต่อวัคซีนจำนวน 23 คน ผู้ป่วย 14 คน (60.9%) มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 เพิ่มขึ้นมากกว่า 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร ในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อวัคซีนจำนวน 12 คน ผู้ป่วย 8 คน (66.7%) ยังคงมีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 น้อยกว่า 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร เนื่องจากเป็นการวิเคราะห์ในกลุ่มย่อยที่มีจำนวนผู้ป่วยน้อย ทำให้ไม่พบความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญทางสถิติ (P=0.12) สรุป การศึกษานี้เป็นการศึกษาแบบไปข้างหน้าครั้งแรก เพื่อเปรียบเทียบอัตราการตอบสนองต่อวัคซีนไวรัสตับอักเสบบีในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่รักษาด้วยยาต้านไวรัสและมีปริมาณไวรัสน้อยกว่า 40 copies/ml กลุ่มผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 มากกว่า 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร มีอัตราการตอบสนองต่อวัคซีนดีกว่าเล็กน้อย ผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวีที่ไม่มีภูมิคุ้มกันไวรัสตับอักเสบบี ควรได้รับการฉีดวัคซีนทุกคนเมื่อมีระดับเม็ดเลือดขาวซีดี 4 มากกว่า 200 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร และในผู้ป่วยที่มีระดับเม็ดเลือดขาวระหว่าง 200 ถึง 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตรควรฉีดวัคซีน เมื่อผู้ป่วยมีแนวโน้มที่จะมีการเพิ่มขึ้นของเม็ดเลือดขาวซีดี 4 ไปถึง 350 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร อาจได้อัตราการตอบสนองต่อวัคซีนมากขึ้น