วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2555

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการลงทุนและรูปแบบการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือนขององค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ขนาดเล็ก 2) วิเคราะห์ผลตอบแทนจากการลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก และ 3) นำเสนอแนวทางการลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก ดำเนินงานวิจัยโดยการวิเคราะห์เนื้อหา สร้างข้อสรุปอุปนัยสภาพการลงทุนและรูปแบบการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก และการวิเคราะห์ผลตอบแทนจากการลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก ในพื้นที่กรณีศึกษา 4 พื้นที่ ได้แก่ 1) อบต.เกาะทวด จ.นครศรีธรรมราช 2) อบต.ถืมตอง จ.น่าน 3) อบต.สวนหลวง จ.สมุทรสงคราม และ 4) อบต.สลักได จ.สุรินทร์ ร่างแนวทางการลงทุนการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก และนำเสนอผู้ทรงคุณวุฒิเพื่อพิจารณาตรวจสอบ ผลการวิจัยพบว่า 1) อบต.ขนาดเล็ก มีการนำทุนมนุษย์ ทุนทรัพยากร และทุนทางสังคม มาใช้เป็นทุนเพื่อเสริมสร้างข้อจำกัด โดยรูปแบบ การลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือน แบ่งได้ 2 รูปแบบ คือ 1.1) ร่วมลงทุนและร่วมขยายผล โดยการร่วมลงทุนมีลักษณะการลงทุนที่ อบต.ขนาดเล็กร่วมคิด ร่วมเตรียมคน ร่วมมือ ร่วมสนับสนุน และร่วมตรวจสอบแก้ไข ในส่วนของการร่วมขยายผล มีลักษณะการลงทุนที่ อบต.ขนาดเล็กร่วมต่อยอด และร่วมเป็นแม่ข่ายกับองค์กรท้องถิ่น ท้องที่ หน่วยงานภาครัฐและประชาชนในชุมชน 1.2) รูปแบบการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือน พบว่า มีจุดประสงค์เพื่อการสร้างจิตสำนึกและความตระหนักให้กับประชาชนในพื้นที่และการเพิ่มประสิทธิภาพกลไกการจัดการขยะชุมชน โดยมีเป้าหมายเพื่อการพัฒนาคน สิ่งแวดล้อมที่ดีขึ้น และคุณภาพชีวิตที่ดี มีกลุ่มเป้าหมายของโครงการแตกต่างกันไปตามบริบทชุมชนและสภาพปัญหาในพื้นที่ ทั้งนี้กิจกรรมสิ่งแวดล้อมศึกษามีลักษณะเพื่อการพัฒนา 5 ด้าน คือ (1) พัฒนาความคิด (2) พัฒนากระบวนการ (3) พัฒนาเพื่อปรับปรุง (4) พัฒนาต้นแบบ และ (5) พัฒนาต่อยอด ปัจจัยที่ส่งผลต่อการลงทุนการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในการจัดการขยะครัวเรือน มี 5 ด้าน คือ (1) ด้านแนวนโยบายที่เน้นให้คนเป็นศูนย์กลางในการพัฒนา (2) ด้านแนวคิดผู้บริหารที่สามารถบูรณาการรูปแบบการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษา (3) ด้านบทบาทของ อบต. ที่สามารถลดข้อจำกัดศักยภาพโดยการเชื่อมต่อชุมชน (4) ด้านการดึงศักยภาพชุมชนมาปรับใช้หรือร่วมลงทุนเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อส่วนร่วม และ (5) ด้านการเตรียมชุมชนเพื่อให้เกิดความเข้าใจ มีจิตสำนึกต่อส่วนร่วม และร่วมทำกิจกรรม 2) ในการวิเคราะห์ผลตอบแทนจากการลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาในจัดการขยะครัวเรือนมีความคุ้มค่าในการลงทุน โดยปัจจัยที่มีผลต่อความคุ้มค่าในการลงทุน ได้แก่ สภาพปัญหาขยะ ทุนทางสังคม การร่วมทุนที่หลากหลายและการร่วมขยายผล 3) งานวิจัยนี้ ได้นำเสนอแนวทางการลงทุนจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการจัดการขยะครัวเรือนของ อบต.ขนาดเล็ก ดังนี้ (1) พัฒนาทรัพยากรมนุษย์ในชุมชน (2) พัฒนากระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน (3) จัดกิจกรรมสิ่งแวดล้อมศึกษาในเชิงบูรณาการ (4) จัดสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อการจัดการสิ่งแวดล้อมชุมชน (5) ดึงศักยภาพชุมชนมาใช้ในการลงทุน (6) ใช้มาตรการต่างๆ ในการบริหารจัดการทุน (7) เชื่อมต่อกิจกรรมระหว่าง อบต. กับชุมชน (8) มีกลไกในการตรวจสอบและคืนข้อมูลจากการลงทุน และ (9) พัฒนารูปแบบการจัดสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อขยายผลการลงทุน