วิทยานิพนธ์ (ค.ด.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์พระปรีชาญาณแบบองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ภายใต้บริบทของสังคมไทยในปี พ.ศ. 2406-2490 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยเกื้อหนุนพระปรีชาญาณแบบองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ภายใต้บริบทของสังคมไทยในปี พ.ศ. 2406-2490 และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการสืบทอดพระปรีชาญาณแบบองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ โดยมีขั้นตอนการวิจัย ดังนี้ 1) ระเบียบวิธีวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ เพื่อศึกษาพระประวัติของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ภายใต้บริบทของสังคมไทยในปี พ.ศ. 2406-2490 และ 2) ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพคือ การวิเคราะห์เนื้อหา การสังเกตและเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ รวมทั้งการสัมภาษณ์เชิงคุณภาพ ผลการวิจัยพบว่า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเป็นปราชญ์หรืออัจฉริยบุคคลที่รอบรู้และมีพระปรีชาสามารถอย่างอัศจรรย์ในศิลปะทุกสาขา อาทิ ด้านจิตรกรรมและลายเส้น ประติมากรรม สถาปัตยกรรม ประณีตศิลปกรรม วรรณกรรม ดนตรีและนาฏศิลป์ ความรอบรู้และพระปรีชาสามารถด้านต่างๆ ของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เกิดจากการที่ทรงเรียนรู้ ฝึกหัด ทดลองและพัฒนาอย่างต่อเนื่องตามอัธยาศัยตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ และทรงนำศาสตร์ทุกสาขามาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะที่เป็นความสวยงาม ติดตาติดใจ และเลอเลิศ โดยทรงเชื่อมโยงความรู้ที่ลุ่มลึก พระปรีชาญาณที่ลึกซึ้ง และความงามตามอุดมคติในการสร้างสรรค์ผลงานอย่างเป็นองค์รวม ให้เป็นมรดกทางศิลปวัฒนธรรมอย่างกลมกลืนและมีคุณค่ายิ่ง อย่างยากที่จะหาใครเสมอเหมือนในแผ่นดินไทย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ จึงทรงเป็นเสมือนเพชรรัตน์ศิลปินแห่งรัตนโกสินทร์ ทั้งนี้ มีแนวทางในการสืบทอดพระปรีชาญาณแบบองค์รวม ดังนี้ 1) นำวิธีการเรียนรู้และฝึกฝนตนเองของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ มาเป็นแบบอย่างและปรับใช้ 2) นำแนวพระดำริและผลงานแบบองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ เป็นตัวจุดประกายกระบวนคิดในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะทั้งปวง 3) นำกระบวนการคิดและการทำงานในการสร้างสรรค์ผลงานอย่างเป็นองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ มาใช้เป็นแนวทางในพัฒนาหลักสูตรศิลปะในทุกระดับชั้นโดยเฉพาะอย่างยิ่งในระดับอุดมศึกษา และ 4) สืบทอดหรืออนุรักษ์ผลงานที่สะท้อนถึงพระปรีชาญาณแบบองค์รวมของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ผู้ทรงเป็น สรรพศิลปสิทธิวิทยาธร