วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2553

งานวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติวรรณคดีประเภทคาถาธรรมที่มีเนื้อหาเหมือนกันที่จารึกในภาษาสันสกฤตและภาษาบาลี คือ อุทานวรรคสันสกฤตกับธรรมบทบาลี รวมถึงศึกษาแนวคิดในการจัดวรรคของคัมภีร์ทั้งสองประเภท โดยผู้วิจัยได้ศึกษา (1) เปรียบเทียบแนวคิดการจัดวรรคระหว่างธรรมบทสำนวนต่างๆ ที่ใช้ภาษาในอินเดีย 3 สำนวน คือ ธรรมบทบาลี ปัตนะธรรมบท และคานธารีธรรมบท (2) การเปรียบเทียบแนวคิดการจัดวรรคระหว่างอุทานวรรคภาษาสันสกฤตและคัมภีร์ธรรมบทภาษาบาลี ผลจากการวิจัยพบว่า จากลักษณะเนื้อหาประเภทร้อยกรองหรือคาถาที่เหมือนกัน และคล้ายกันระหว่างธรรมบทบาลีและอุทานวรรคมีมากถึงประมาณ 330 คาถา และยังมีการพบคาถาที่เหมือนกันเหล่านี้ในส่วนอื่นๆ ในพระไตรปิฎก เช่น ในพระวินัยปิฎก ในพระสุตตันตปิฎกทั้ง 4 นิกาย และในคัมภีร์อื่นๆ ในขุททกนิกาย รวมทั้งคัมภีร์นอกพระไตรปิฎก เช่น เนตติปกรณ์หรือ มิลินทปัญหา เป็นต้น และยังพบคาถาเหล่านี้ในวรรณคดีอื่นๆ ของอินเดียด้วย นอกจากนี้ลักษณะโครงสร้างของคัมภีร์ทั้งสองยังมีความคล้ายคลึงกันเป็นส่วนใหญ่ แม้จะมีการสลับคำหรือการสลับบาทคาถาให้เห็นบ้าง แต่คัมภีร์ทั้งสองประเภทนี้ น่าจะมีวิวัฒนาการมาจากแหล่งกำเนิดเดียวกันในสมัยพุทธกาล หรืออาจจะก่อนสมัยพุทธกาล ต่อมาจึงมีการรวบรวมเพิ่มเติมและจัดหมวดหมู่ของคาถาภายหลัง จึงมีชื่อวรรคที่เรียกเหมือนกันและต่างกัน ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับพุทธศาสนานิกายต่างๆ ที่สืบทอดคัมภีร์ดังกล่าว