การศึกษาการมีส่วนร่วมในการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมของชุมชน-ท้องถิ่นอย่างยั่งยืนของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอน เป็นโครงการนำร่องระยะสั้นที่เน้นศึกษาและรวบรวมข้อมูลการจัดการทางวัฒนธรรมของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอนทั้ง 6 ชุมชน และการพัฒนากลไกที่นำไปสู่การมีส่วนร่วมขององค์กรต่างๆ ในเขตเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอน เพื่อเป็นข้อมูลตลอดจนแนวทางในการพัฒนาโครงการวิจัยที่เต็มรูปแบบ สำหรับการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมของชุมชนเมืองแม่ฮ่องสอนอย่างยั่งยืนต่อไปในอนาคต วัตถุประสงค์ของโครงการ คือ 1)รวบรวมข้อมูลการจัดการทางวัฒนธรรมของ “ป๊อก” หรือชุมชนเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอนทั้ง 6 ชุมชน โดยใช้แนวการศึกษาทางด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดีและมานุษยวิทยาในการวิจัย โดยจะให้ความสำคัญกับประเด็นสถานภาพความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์วัฒนธรรมในอดีตของเมืองแม่ฮ่องสอน ศักยภาพกลไกการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นและเมืองแม่ฮ่องสอน 2)เชื่อมโยงงานวิจัยที่นำไปสู่การพัฒนากลไกการมีส่วนร่วมขององค์กรต่างๆในเขตเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอน 3)พัฒนาโครงการวิจัยที่เต็มรูปแบบและการวางแผนแนวทางพัฒนาการจัดการทรัพยากรทางวัฒนธรรมของชุมชนและเมืองแม่ฮ่องสอน ผลการศึกษาวิจัยพบว่า 1) การสำรวจสถานภาพความรู้ของชุมชนในเขตเทศบาลเมืองแม่ฮ่องสอน จากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องพบว่ามีองค์ความรู้ด้านโบราณคดี ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมจากการศึกษาค้นคว้าค่อนข้างมาก แต่ยังขาดการศึกษาในมิติของประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเพื่ออธิบายให้เห็นพลวัตของชุมชนท้องถิ่น 2)จุดแข็งของเมืองแม่ฮ่องสอน คือ การมีระบบนิเวศสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมที่แตกต่างจากเมืองอื่นๆในภาคเหนือ ซึ่งกล่าวได้ว่ามีลักษณะเป็นแอ่งที่ราบทางวัฒนธรรมหนึ่งในภาคเหนือและการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมโดยใช้ความเชื่อทางพุทธศาสนา เป็นแกนในการสร้างวัฒนธรรมบนฐานของความสัมพันธ์ทางสังคมระหว่างคนในชุมชนและระหว่างชุมชนในหุบเขา 3) ชุมชนมีศักยภาพในการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมผ่านกลไกทางสังคมแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ ผ่านกระบวนการรื้อฟื้นความทรงจำทางประวัติศาสตร์ การรื้อฟื้นงานประเพณีหรือการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมใหม่ด้วยการทำบุญ ซึ่งได้กลายเป็นสมบัติร่วมกันของคนในชุมชนท้องถิ่นอันเปรียบเสมือนหมอนกันกระทบที่สำคัญต่อความเปลี่ยนทางสังคม เศรษฐกิจ วัฒนธรรมและเทคโนโลยีในอนาคต The study about participation in sustainable management of the local’s cultural heritage in 6 communities located in Muang Mae Hong Son Municipality is a short-term pilot project which emphasizes on studying and collecting data about cultural management in the communities in the municipality area. The project also helps develop a mechanism to create cooperation among organizations in Muang Mae Hong Son Municipality. This is to generate information as well as a guide line to develop full research for cultural resource management in communities in Mae Hong Son city in sustainable way in the future. Research goals include 1) to collect data about cultural management in each “Pok” or a community of the 6 locals in Muang Mae Hong Son Municipality by using historical, archaeological and anthropological approaches. The research emphasizes on condition of knowledge in history and culture in the past of Mae Hong Son as well as ability of a mechanism for cultural resource management in local and city of Mae Hong Son. 2) To link various research studies about mechanism for participation among different organizations in Mae Hong Son Municipality. 3) To promote full research and plan the guide line for developing cultural resource management in community and city in Mae Hong Son. The result include 1) From the survey of document papers and research about condition of knowledge in communities in Muang Mae Hong Son Municipality, there are plenty of knowledge about archaeology, history and culture but lack of studies in the field of local history to clarify dynamic of local community. 2) It is found out that the feature of Mae Hong Son is its uniqueness in natural and cultural environment. It is a cultural basin which people live with nature. Buddhism is the crucial belief to create culture on the basis of relationship between people in a single community and communities in the valley. 3) The community has an ability to manage cultural heritage through social mechanism in both formal and informal ways. The process of historical memory revivification, resuscitation of cultural celebrations and festivals as well as recreation of social relationship through religious ritual become common property among the local which is like an important buffer against social, economical, cultural and technological changes in the future.