ผลการสำรวจพื้นที่ปลูก สายพันธุ์ การผลิต และการตลาดมะละกอในเขตจังหวัดพิจิตรและ พิษณุโลก สรุปได้ดังนี้ พิจิตรมีพื้นที่ปลูกมะละกอ 268.75 ไร่ โดยเกษตรกรแต่ละรายมีพื้นที่ปลูกโดย เฉลี่ย 5.30 ไร่ ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 3,886.50 บาทต่อไร่ ค่าเฉลี่ยผลผลิตมีช่วง 2-3.5 กก./ต้น/เดือน ส่วนจังหวัดพิษณุโลกมีพ้นที่ 211.75 ไร่ ขนาดพื้นที่ปลูกโดยเฉลี่ของเกาตรกรแต่ละรายมี 3.90 ไร่ ต้นทุนการผลิตเฉลี่ย 2,624.25 บาทต่อไร่ ค่าเฉลี่ยผลผลิตมีช่วง 2-7 กก./ต้น/เดือน ซึ่งค่าเฉลี่ผลผลิตนี้ ผันแปรไปตามชนิดของพันธุ์ เกษตรกรทั้งสองจังหวัดปลูกมะละกอแบบเชิงเดี่ยวมากกว่าร้อยละ 65 โดยมะละกอที่ปลูกมี 2 ประเภท คือสายพันธุ์ที่ปลูกเพื่อขายผลดิบและสายพันธุ์ที่ปลูกเพื่อขายผลสุก ซึ่งเกษตรกรในจังหวัด พิจิตรร้อยละ 82 ปลูกสายพันธุ์เพื่อขายผลดิบ และร้อยละ 18 ปลูกสายพันธุ์เพื่อขายผลสุก ส่วนเกษตรกร ของจังหวัดพิษณุโลกร้อยละ 42 ปลูกสายพันธุ์เพื่อขายผลดิบ ร้อยละ 44 ปลูกสายพันธุ์เพื่อขายผลสุก และร้อยละ 14 ปลูกสายพันธุ์เพื่อขายทั้งผลดิบและผลสุก สำหรับสายพันธุ์ที่นิยมปลูกขายเป็นผลดิบคือ แขกนวล และแขกดำ ส่วนพันธุ์ที่ปลูกเพื่อขายสุกนั้นในพิจิตร ส่วนใหญ่เป็นพันธุ์เรดมาลาดอล และใน พิาณุโลกเป็นพันธุ์ฮอลแลนด์ หรือปลักไม้ลาย ลักษณะทางคุณภาพของผลดิบ และผลสุก ผลดิบแขกนวล ค่าเฉลี่ยของน้ำหนักผล (ก.) และ ความหนาเนื้อ (ซม.) อยุ่ในช่วง 440-1587 และ 1.8-2.7 ในพิจิตร ส่วนพิษณุโลก มีค่า 875-1173 และ 2.3-2.6 ผลดิบแขกดำ ค่าเฉลี่ของน้ำหนักผล (ก.) และคสามหนาเนื้อ(ซม.) เป็น 617 และ 1.9-2.2 ใน พิจิตร ขณะที่พิาณุโลกมีค่า 880-1117 และ 1.8-2.7 สำหรับสีผิว สีเนื้อ และความกรอบ ของทั้งสอง พันธุ์ ในทั้งสองจังหวัดพบว่า ส่วนใหญ่ สีผิวเป็นเขียวเข้ม (> ร้อยละ 65) เนื้อเป้นสีขาวขุ่น (> ร้อยละ 70) ยกเว้นแขกดำในพิจิตรที่มี เนื้อสีขาวขุ่น ร้อยละ 50) และมีความกรอบปานกลาง (> ร้อยละ 80 ยกเว้น แขกดำในพิษณุโลก มีความกรอบปานกลาง ร้อยละ 53) พันธุ์ผลสุก ค่าเแลี่ยของน้ำหนัก (ก./ผล) ความ หนาเนื้อ (ซม.) สีเนื้อเทียบตามหมายเลขในแผ่นเทียบสี (มีตั้งแต่ 1-13) ปริมาณ soluble solids (oBrix) และความแน่นเนื้อ (กก./หัววัดขนาด 8 มม.) มีค่าเป็นดังนี้ 525 2.1 7 10.5 และไม่ได้วัด ความแน่นเนื้อ ในเรดมาลาดอล คำดังกล่าวข้างต้นเป็นดังนี้ในพันธุ์ปลักไม้ลาย 458.9-1266 2.3-3.5 7 8.8-13.1 และ 0.7-1.2 ตามลำดับ ผลสุกของทั้งสองพันธุ์ไม่พบการเกิดโรคในระหว่างที่เก็บรักษาเพื่อ รอการตรวจสอบคุณภาพเมื่อผลสุก 75 เปอร์เซ็นต์ ราคาของมะละกอจะผันแปรไปตามปริมาณผลผลิต สายพันธุ์ และการจัดเกรด มะละกอพันธุ์ แขกนวลราคาสูงสุด 5.09 บาท/กก. (ม.ค-ส.ค) และต่ำสุด 2.18 บาท/กก. (มี.ค-ต.ค) ในพิจิตร และใน พิาณุโลก ราคาสูงสุด 4.00 บาท/กก. (ธ.ค-เม.ย) และต่ำสุด 2.50 บาท/กก. (มิ.ย-ก.ย) ส่วนแขกดำ ราคาสูงสุด 4.13 บาท/กก. (ม.ค-เม.ย) และต่ำสุด 1.81 บาท/กก. (ก.พ-ก.ย) ในพิจิตร ส่วนใน พิษณุโลก ราคาสูงสุด 5.00 บาท/กก. (พ.ย-เม.ย) และต่ำสุด 3.10 บาท/กก. (พ.ย-ต.ค) และสำหรับ ปลักไม้ลายในพิษณุโลกราคาสูงสุด 6.33 บาท/กก. (ธ.ค-เม.ย) และต่ำสุด 3.50 บาท/กก. (มิ.ย-ก.ย) ศัตรูพืชที่พบในพิจิตร และพิษณุโลกมีความคล้ายคลึงกัน โรคที่สร้างความเสียหายมากคือ โรค ใบด่างวงแหวน การป้องกันและกำจัดโรคเกษตรกรจะตัดต้นที่เป็นโรคทิ้ง ส่วนแมลงศัตรูพืชที่พบเป็น พวกเพลี้ยชนิดต่าง ๆ สารเคมีที่นิยมใช้คือ อะบาเมคติน และวัชพืชที่พบเป็นพวกหญ้า สารเคมีที่ใช้คือ พาราควอท กรัมม็อกโซน และไกลโฟเสท การจำหน่ายผลผลิตมะละกอดิบมีวิธีการคือ มีการแบ่งเกรด เพื่อให้ได้ราคาดีขึ้น และบรรจุลง ในภาชนะต่าง ๆ ได้แก่ ถุงพลาสติก ตะกร้า กระสอบปุ๋ย และเข่ง ซึ่งวิธีการบรรจุลงในถุงพลาสติกเป็นวิธี ที่นิยมมากในพิจิตรซึ่งใช้วิธีการนี้ร้อยละ 75 และพิษณุโลกร้อยละ 59 เมื่อเสร็จขั้นตอนการบรรจุ เกษตรกรจะจำหน่ายเองที่บริเวณหน้าสวนโดยมีผู้รับซื้อที่เป็นพ่อค้าในตลาดท้องถิ่นมารับซื้อที่สวนของ เกษตรกรโดยตรงเพื่อส่งไปขายต่อยังแหล่งอื่นๆ ต่อไป ผู้รับซื้อมะละกอดิบในพิจิตรร้อยละ 90 เป็นพ่อค้า ในท้องถิ่น และร้อยละ 10 เป็นพ่อค้าในจังหวัดใกล้เคียง ในพิษณุโลกร้อยละ 87.5 เป็นพ่อค้าในท้องถิ่น ร้อยละ 4.17 เท่ากันเป็นบริษัทกับตลาดกลางการเกษตร และร้อยละ 4.16 เป็นสมาชิกเครือข่าย ส่วน ใหญ่การจำหน่ายผลมะละกอสุกในพิจิตร และพิษณุโลกมีวิธีการคือ คัดเกรด นำมาห่อผลด้วยกระดาษ หนังสือพิมพ์เพื่อป้องกันความเสียหายของผลผลิตก่อนบรรจุลงตระกร้าขนาด 10-30 กิโลกรัม พร้อม นำไปจำหน่ายที่หน้าสวน และผู้ซื้อคือ พ่อค้าในท้องถิ่นและบริษัทที่เกษตรกรซื้อเมล็ดพันธุ์มา From survey data, total areas of papayas grown in Phichit and Phisanulok were 268.75 and 211.75, respectively. In average of total size of planting area, production cost, and yield were 5.38 rai, 3,886.50 bath/rai, and 2-3.5 kg/plant/month in Phichit and in 3.9 rai, 2,624.25 bath/rai, and 2-7 kg/plant/month in Phisanulok, respectively. In both provinces, more than 65% of total papaya orchards were mono-cropping system. Eighty two percent of total orchards in Phichit were produced green fruits and 18% produced ripe fruits. In Phisanulok, 42%, 44% and 14% of total orchards were produced raw fruits, ripe fruits, and both of them, respectively. ‘Kaegnuan’ and ‘Kaegdum’ were widely grown for green fruits in both provinces. The main variety for ripe fruit production in Phichit was ‘Red Maradol’ while in Phisanulok was ‘Holland’. Physical and chemical attributes of green and ripe fruits were determined. For green fruits, in ‘Kaegnuan’ weight (kg/fruit) and flesh thickness (cm) were 440-1587 and 1.8-2.7 in Phichit while 875-1173 and 2.3-2.6 in Phisanulok. In ‘Kaegdum’, weight (kg/fruit) and flesh thickness (cm) were 617 and 1.9-2.2 in Phichit while 880-1117 and 1.8-2.7 in Phisanulok. For both provinces, skin color, flesh color, and crunchiness of green papaya were dark green (>65%), white (>70% except for ‘Kaegdum’ in Phichit was 50%), and moderate chrunchiness (>80% except for ‘Kaegdum’ in Phisanulok was 53%), respectively. For ripe fruits, in “Red Maradol’ the averages of weight (kg/fruit), flesh thickness (cm), flesh color compared with color chart (range from 1-13), total soluble solids, and firmness (kg/ 8 mm.) were 525, 2.1, 7, 10.5 and unavailable for firmness, respectively. The same orders of parameters were determined in ‘Holland’. There were 458.9- 1266, 2.3-3.5, 7, 8.8-1.3.1 and 0.7-1.2, respectively. There were no sign of infection from fruit rot pathogens during incubation period for 75% of skin color changing on both varieties. Price for papaya varied because of variations in supply, varieties, and fruit quality. ‘Kaegnuan’ highest and lowest prices were 5.09 bath/kg (Jan.-Aug.) and 2.18 bath/kg (Mar.- Oct.) in Phichit while 4.00 bath/kg (Dec.-Apr.) and 2.50 bath/kg (June-Sep.) in Phisanulok. ‘Kaegdum’ highest and lowest prices were 4.13 bath/kg (Jan.-Apr.) and 1.81 bath/kg (Feb.- Sep.) in Phichit while 5.00 bath/kg (Nov.-Apr.) and 3.10 bath/kg (May-Oct.) in Phisanulok. ‘Holland’ highest and lowest prices were 6.33 bath/kg (Dec.-Apr.) and 3.50 bath/kg (June- Sep.) in Phichit. Diseases and pests found in both provinces were similar. Papaya ring spot virus was the severe cause of losses. Crops with disease incidence were removed from the planting area to prevent the spread of disease. Other than this, damping off and anthracnose were found. Several insects were found including such as scale insect, mealy bug and aphid and Abamectin was used. Glyphosate, gramoxone, and paraquat were used in controlling weeds. Both green and ripe fruits were graded and packed for increasing price compare to non-grading. For green fruit, plastic bag, plastic basket, fertilizer sack, and basket of woven bamboo strips were choices of packing. Plastic bag was a popular choice for packing. There were 75% and 59% of use in Phichit and Phisanulok, respectively. Most of green fruits in Phichit and Phisanulok were sold at the farm. In Phichit, 90% and 10% of buyers were in local and nearby provinces, respectively while in Phisanulok, 87.5%, 4.17%, 4.17%, and 4.16% of buyers were company, marketing intermediaries and group members, respectively. For ripe fruits, they were wrapped with newspapers to prevent fruit damage before packing into the containers and sold at the farm. Most of buyers were local buyers and company that sold seeds to farmers.