การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสายพันธุ์มะละกอ ระบบการผลิตมะละกอและการตลาด ของมะละกอ ประชากรที่ใช้ในการวิจัยคือเกษตรกรผู้ปลูกมะละกอในเขตจังหวัดราชบุรี และสมุทรสงคราม จำนวน 60 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรม Microsoft Office Excel 2007 โดยใช้ค่าร้อยละ (percentage) ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรปลูกมะละกอพันธุ์แขกดำ แขกนวล สายน้ำผึ้ง รางนายร้อย วัดเพลง และปลักไม้ลาย โดยปลูกแบบเดี่ยวและแบบผสม ซึ่งการปลูกแบบผสมเกษตรกรจะปลูกมะละกอ ร่วมกับพริก มะเขือ แตงกวา ถั่วฝักยาว มะนาว มะพร้าว และกล้วย เกษตรกรขายมะละกอดิบและ มะละกอสุก (โรงงานแปรรูป) ให้กับพ่อค้ารวบรวมในท้องที่ (พ่อค้าคนกลาง) ส่วนมะละกอสุก (รับประทานสด) เกษตรกรจะนำมะละกอไปขายเองที่ตลาดศรีเมือง จังหวัดราชบุรี มะละกอดิบมีความ แน่นเนื้อสูงสุด คือ พันธุ์รางนายร้อย (1.52 กก.) รองลงมาคือ สายน้ำผึ้ง (1.45 กก.) และจากการทดสอบ ชิมมะละกอดิบพบว่า มีเนื้อแน่นแข็งกรอบจำนวน 6 พันธุ์ คือ รางนายร้อย สายน้าผึ้ง วัดเพลง แขกนวล แขกดำ และปลักไม้ลาย ความเหมาะสมต่อการรับประทานผลดิบ คือพันธุ์วัดเพลง (เหมาะสมมาก) พันธุ์สายน้ำผึ้ง (เหมาะสมมาก) และพันธุ์แขกดำ (เหมาะสมมาก) มะละกอสุก 75% มีความแน่นเนื้อ สูงสุดคือพันธุ์วัดเพลง (0.70 กก.) รองลงมาคือแขกดำ (0.69 กก.) สีเนื้อผลมีระดับความเข้มมากที่สุดคือ พันธุ์แขกนวล (6.18) รองลงมาคือ สายน้ำผึ้ง (11.28) แขกดำ (11.01) แขกนวล (10.93) รางนายร้อย (10.71) และวัดเพลง (9.5) ตามลำดับ และจากการทดสอบชิมมะละกอสุก พบว่า คะแนนความหวาน สูงสุด (หวานปานกลาง) คือพันธุ์ปลักไม้ลาย สายน้ำผึ้ง แขกนวล แขกดำ และวัดเพลง คะแนน ความชอบสูงสุด (ชอบปานกลาง) คือพันธุ์ปลักไม้ลาย และสายน้ำผึ้ง ปัญหาสำคัญที่เกษตรกรประสบคือ 1. โรคใบด่างจุดวงแหวนของมะละกอ 2. การกลายพันธุ์ 3. ผลผลิตได้ไม่เต็มที่ 4. การไม่ได้มาตรฐานของมะละกอ This research aimed to study papaya’s cultivars, production system and marketing. The research population consisted of 60 papaya farmers in Ratchaburi and Samut Songkhram Province. The research instrument was a questionnaire. Data were analyzed through Microsoft Office Excel in terms of percentage. The research results were found as follows. Such varieties of papaya as Kaeg Dam, Kaeg Nuan, Sai Nampueng, Rang Nairoi, Wat Pleng and Plag Mai Lai are grown by the farmers in terms of both single and mixed plantation. In mixed plantation, the papaya is grown together with chilli, eggplant, lime, coconut and banana. Raw papaya and ripe papaya (for processing factories) are sold through local middlemen ; however ripe papaya (to eat) is taken by the farmer to sell in Sri Muang Market, Ratchaburi. As for flesh firmness, the most is of Rang Nairoi (1.52 kg) followed by Sai Nampueng (1.45 kg) and when tasted, the flesh of Rang Nairoi, Sai Nampueng, Wat Pleng, Kaeg Nuan, Kaeg Dam and Plag Mai Lai is firm and crispy. Wat Pleng, Sai Nampueng and Kaeg Dam is the most suitable to eat. When 75% ripe, the most firm is Wat Pleng (0.70 kg) followed by Kaeg Dam (0.69 kg). Kaeg Nuan’s fruit colour is the darkest (6.18) followed by Sai Nampueng’s (6.25). As for percent total soluble solids (%TSS), they are as follows : Plag Mai Lai (12.14), Sai Nampueng (11.28), Kaeg Dam (11.01), Kaeg Nuan (10.93), Rang Nairoi (10.71) and Wat Pleng (9.5) respectively. According to sweetness test, the sweetest is Plag Mai Lai followed by Sai Nampueng, Kaeg Nuan, Kaeg Dam and Wat Pleng. According to satisfaction test, Plag Mai Lai and Sai Numpueng are favourite respectively. Problems of papaya growing reported by the farmers as 1. ring spot disease 2. mutation 3. incomplete yield and 4. being under standard yield