วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2542

เสนอแนวความคิดในการอนุรักษ์บ้านพักตากอากาศชายทะเลหัวหิน ในช่วงปี พ.ศ. 2454-2488 โดยใช้วิธีการสำรวจและบันทึกสภาพอาคาร การสัมภาษณ์เจ้าของอาคารและผู้ที่เกี่ยวข้อง การรวบรวมข้อมูลจากเอกสารทางประวัติศาสตร์ และข้อมูลเกี่ยวกับรูปแบบสถาปัตยกรรมและการเปลี่ยนแปลง นำมาวิเคราะห์ทางด้านรูปแบบและคุณค่าสถาปัตยกรรม พร้อมทั้งบ่งชี้ปัญหาและสาเหตุที่เกิดขึ้น เพื่อเสนอแนวความคิดในการอนุรักษ์ที่เหมาะสม จากการศึกษาพบว่า รูปแบบสถาปัตยกรรมของบ้านพักตากอากาศชายทะเลหัวหินในช่วงปี พ.ศ. 2454-2488 มีลักษณะเป็นเรือนไม้ หลังคาปั้นหยา มีการประดับลวดลายไม้ฉลุและสีสันสวยงาม การจัดวางอาคารคำนึงถึงทิศทางการรับลมทะเลเป็นหลัก และมีการเจาะช่องเปิดเต็มที่ การจัดพื้นที่ใช้สอยภายในสอดคล้องกับ กิจกรรมการพักผ่อนตากอากาศสำหรับครอบครัวขนาดใหญ่ ป้องกันแดดและฝนโดยการยื่นหลังคาคลุมส่วนระเบียงขนาดใหญ่ ที่เชื่อมต่อกับภายในบ้าน มีการยกใต้ถุนสูงเพื่อระบายความชื้น รวมเป็นลักษณะเฉพาะที่แตกต่างไปจากรูปแบบบ้านพักอาศัยในยุคเดียวกัน สมควรที่จะอนุรักษ์โดยมีคุณค่า ในฐานะประจักษ์พยานทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญของประเทศ ในช่วงการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม คุณค่าทางด้านจิตใจของผู้คน และคุณค่าทางด้านศิลปสถาปัตยกรรมที่งดงาม กลมกลืนกับสภาพแวดล้อมปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน พบว่าอาคารเกิดการเสื่อมสภาพตามธรรมชาติ และถูกซ่อมแซมอย่างไม่เหมาะสม รวมทั้งไม่สามารถตอบสนองการใช้สอยในปัจจุบันได้ เนื่องจากปัจจัยแวดล้อมต่างๆ ที่เปลี่ยนไป จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือต่อเติมอาคารเก่า ขณะเดียวกันการสร้างอาคารใหม่ที่สะดวกสบายกว่า นำไปสู่ปัญหาทางด้านรูปแบบและด้านสภาพแวดล้อม ถึงแม้ว่าบ้านเหล่านี้จะมีอายุอาคารไม่ถึงเกณฑ์ ในการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน แต่ก็มีความเป็นไปได้ในการอนุรักษ์และพัฒนา เพื่อรองรับการท่องเที่ยวของหัวหินในปัจจุบัน โดยต้องรักษาเอกลักษณ์ที่สำคัญเอาไว้อย่างเหมาะสม ในการเสนอแนวความคิดในการอนุรักษ์ บ้านพักตากอากาศชายทะเลหัวหิน ในช่วงปี พ.ศ. 2454-2488 นั้น ต้องมีการประสานงานระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้องหลายฝ่าย ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน โดยการจัดตั้งคณะกรรมการเพื่อการอนุรักษ์ ซึ่งมีหน้าที่ในการกำหนดแนวทางและการจัดการเกี่ยวกับการอนุรักษ์ ได้แก่ การป้องกันการทำลายอาคารและสภาพแวดล้อมการควบคุมทิศทางของการพัฒนา การให้ข้อเสนอแนะในการอนุรักษ์ และการส่งเสริมการอนุรักษ์