วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545

สถานการณ์ที่อยู่อาศัยของผู้พิการในปัจจุบัน พบว่ายังมีผู้พิการอีกจำนวนมากที่ใช้ชีวิตอยู่ภายนอกสถานสงเคราะห์ และถูกจำหน่ายออกจากสถานสงเคราะห์เมื่ออายุครบ 18 ปี ตลอดจนครบเกณฑ์การฝึกอาชีพจากกรมประชาสงเคราะห์ โดยอาศัยอยู่กับครอบครัว อาศัยอยู่เพียงลำพัง และอาศัยอยู่เป็นกลุ่มปะปนกับบุคคลปกติในชุมชนบริเวณใกล้สถานสงเคราะห์ ซึ่งที่อยู่อาศัยส่วนใหญ่ไม่ได้มีการออกแบบไว้ให้เหมาะกับการใช้งานของคน พิการ โดยเฉพาะในชุมชนซึ่งมีลักษณะแออัด จะมีลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ ทางสัญจร ลักษณะที่อยู่อาศัย ตลอดจนลักษณะทางสังคมและเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบกับวิถีชีวิตของผู้พิการ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบถึง ลักษณะที่อยู่อาศัย ปัญหาและความต้องการในการดำรงชีวิตของผู้พิการ ที่อาศัยอยู่ในชุมชนบางตลาดพัฒนา 1 (ส่วนที่เป็นชุมชนปากด่าน) อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี ซึ่งเป็นชุมชนที่มีบุคคลที่ไม่พิการและผู้พิการอาศัยอยู่รวมกัน โดยใช้วิธีการสำรวจภาคสนาม สังเกต สัมภาษณ์ บันทึกผล และนำทฤษฎีที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ เพื่อเสนอแนวทางในการปรับปรุงและแก้ไข ด้านกายภาพ เศรษฐกิจและสังคม จากการวิจัยพบว่า มีผู้พิการอยู่อาศัยในชุมชนบางตลาดพัฒนา 1 จำนวน 73 ครัวเรือน มีสมาชิกเป็นผู้พิการ 129 คน และไม่พิการ 26คน อาศัยอยู่ด้วยกัน รวมกันเป็น 155 คน โดยมีผู้พิการอยู่รวมกันเห็นได้ชัดเจน 7ตำแหน่ง และมีผู้พิการ 3กลุ่ม คือ 1. ผู้พิการที่ถูกจำหน่ายออกจากสถานสงเคราะห์เด็กพิการ ปากเกร็ด 2. ผู้พิการที่มาจากศูนย์ฟื้นฟูอาชีพ กรมประชาสงเคราะห์ และ 3. ผู้พิการที่ไม่เคยผ่านการสงเคราะห์ ซึ่งทั้ง 3 กลุ่มอาศัยอยู่ปะปนกัน จากการสำรวจทั้งชุมชนและตัวอาคารที่อยู่อาศัยเอง มีลักษณะทางกายภาพที่ไม่เหมาะสมเป็นปัญหาต่อการอยู่อาศัยของผู้พิการ ดังนี้ 1. เส้นทางสัญจรภายในชุมชนเป็นอุปสรรคต่อการดำเนินชีวิตของผู้พิการ 2. ลักษณะทางกายภาพของอาคารเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงที่อยู่อาศัย การใช้พื้นที่ภายในอาคาร และการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้พิการ 3. ตำแหน่งที่ตั้งและลักษณะทางกายภาพของอาคาร ส่งผลกระทบต่อสวัสดิภาพในการอยู่อาศัย เช่น ปัญหาอัคคีภัยและอาชญากรรม 4. มีปัญหาระบบสาธารณูปโภคภายในอาคาร จากการสัมภาษณ์พบว่า ผู้พิการให้ความสำคัญต่อรายได้มากกว่าคุณภาพที่อยู่อาศัย ซึ่งมีเพียงตำแหน่งที่ตั้งของชุมชนเท่านั้นที่เหมาะสมต่ออาชีพหลักของผู้ พิการในชุมชนส่วนใหญ่คือ ขายสลากกินแบ่งรัฐบาลเพื่อยังชีพ นอกจากนี้ยังพบว่าผู้พิการมีอุปสรรคในการแก้ปัญหาการอยู่อาศัยของตนเอง ได้แก่ 1. ผู้พิการสถานภาพผู้เช่าไม่มีสิทธิ์ปรับปรุงที่อยู่อาศัย 2. ผู้พิการที่ซื้อบ้านขาดความรู้ในการแก้ไขปัญหากายภาพที่อยู่อาศัย และ 3. ผู้พิการขาดบทบาทในการแก้ปัญหาการอยู่อาศัย จากปัจจัยดังกล่าวส่งผลให้ผู้พิการมีวิถีชีวิตแบบทนอยู่จนเกิดความเคยชิน สรุปว่า ควรมีกระบวนการในการแก้ไขปัญหาการอยู่อาศัยในระยะสั้น โดยมีกลุ่มผู้ช่วยเหลือเป็นแกนหลักในการปรับปรุงที่อยู่อาศัยผู้พิการ และในระยะยาว โดยมีผู้พิการเป็นแกนหลัก ซึ่งมีกระบวนการดังนี้ 1. ทำให้ผู้พิการตระหนักถึงปัญหาในการอยู่อาศัยของตน 2. หาผู้นำธรรมชาติในกลุ่มและทำให้ผู้พิการเห็นถึงประโยชน์ในการระดมความคิด เพื่อแก้ปัญหา 3. ทำให้กลุ่มบริหารชุมชนเห็นความสำคัญในการพึ่งพาตนเองในการอยู่อาศัยของผู้ พิการ 4. ให้ผู้พิการได้มีสิทธิ์และส่วนร่วมในการบริหารชุมชน 5. ทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชนให้การยอมรับ ในผลที่ได้จากการพึ่งพาตนเองแบบมีส่วนร่วมของผู้พิการ และให้การสนับสนุนช่วยเหลือ 6. ทำให้ชุมชนบางตลาดพัฒนา 1 (ชุมชนปากด่าน) เป็นชุมชนตัวอย่าง ในการเรียนรู้การอยู่อาศัยแบบอิสระของผู้พิการ โดยมีชุมชนและภาครัฐให้การสนับสนุนและช่วยเหลือ โดยอยู่บนพื้นฐานการพึ่งพาตนเองของผู้พิการ