ส้มเขียวหวาน (Citrus reticulata) พันธุ์สายน้ำผึ้งปลูกมากในภาคเหนือของประเทศไทย การปลูกส้มสายพันธุ์นี้มักปลูกโดยใช้กิ่งตอน หรือโดยการเสียบยอดบนต้นตอของต้นส้มสายพันธุ์อื่น หรือต้นส้มชนิดอื่น สวนส้มเหล่านี้มีการใช้ปุ๋ยเคมีในปริมาณต่างๆกัน งานวิจัยนี้ได้ศึกษาเชื้อราอาร์ บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาที่อาศัยอยู่ร่วมกับรากของส้มเขียวหวานที่ปลูกในสวนส้มทางภาคเหนือของ ประเทศไทย ผลของเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาต่อการเจริญเติบโตของกิ่งตอนของ ส้มเขียวหวานพันธุ์สายน้ำผึ้งที่มีการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสฟอรัสในระดับในที่แตกต่างกัน และ ศึกษาผลของเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาต่อการเจริญเติบโตของต้นกล้าจากเมล็ดพันธุ์ ส้มเขียวหวานสายพันธุ์ต่างๆและพืชตระกูลส้มบางชนิดในกระถางทดลอง ผลการทดลองพบว่าระดับ ของฟอสฟอรัสในดินที่บริเวณสวนส้มมีผลต่อเปอร์เซ็นต์การเข้าสู่รากของส้มเขียวหวานของเชื้อรา อาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาอย่างมีนัยสำคัญ (P<0.05) ฟอสฟอรัสที่มีในปริมาณมากทำให้เชื้อราอาร์บัส คูลาร์ไมคอร์ไรซาในรากและปริมาณสปอร์ในดินลดลง จากการศึกษาพบเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไร ซา 22 ชนิดในบริเวณสวนส้มเขียวหวาน จากการศึกษาผลของเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาและ ปริมาณปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสฟอรัสต่อการเจริญเติบโตของต้นส้มจากกิ่งตอน ในกระถางทดลอง เป็นเวลา 10 เดือน พบว่าเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาช่วยเพิ่มการเจริญเติบโตของต้นส้ม ยกเว้น ต้นส้มในกระถางที่ใส่ทั้งปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสฟอรัส ต้นส้มที่ปลูกในกระถางทดลองที่มีเชื้อราอาร์ บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาที่ไม่ได้ใส่ปุ๋ยฟอสฟอรัส มีความเข้มข้นของฟอสฟอรัสและแมกนีเซียมในใบ มากกว่าในใบของต้นที่ไม่มีเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา การใส่ทั้งปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสฟอรัสมี ผลทำให้การเข้าสู่รากของเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาในต้นส้มเขียวหวานลดลง ส่วนผลของเชื้อ ราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาต่อการเจริญเติบโตของต้นกล้าของส้มเขียวหวาน 4 สายพันธุ์ และของ พืชในตระกูลส้ม (Citrus spp.) 4 ชนิดในกระถางทดลองเป็นเวลา 5 เดือน พบว่าเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ ไมคอร์ไรซาช่วยเพิ่มการเจริญเติบโตของต้นมะนาว (C. aurantifolia) ส้มโอ (C. maxima) และ ส้มเขียวหวาน (C. reticulata) พันธุ์คลีโอพัตรา ฟรีมองต์ โอเชียน และสายน้ำผึ้ง ในการทดลองนี้ น้ำหนักแห้งของส่วนยอดและรากของมะนาวและของส้มโอมีมากกว่าต้นส้มชนิดอื่น ส่วนต้น ส้มเขียวหวานพันธุ์คลีโอพัตราและสายน้ำผึ้ง ถึงแม้ว่าจะตอบสนองต่อเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไร ซาแต่มีการเจริญเติบโตช้า เชื้อราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาไม่มีผลต่อการเจริญเติบโตของต้นส้ม เกลี้ยง (C. sinensis) และต้นส้มลูกผสมพันธุ์โทรเยอร์ (Citrus sinensis×Poncirus trifoliata) ผลการ ศึกษาวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าการใส่ปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสฟอรัสในปริมาณมากทำให้ศักยภาพของเชื้อ ราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาในการส่งเสริมการเจริญของต้นส้มลดลง ต้นกล้าของมะนาวและส้มโอมี การเจริญเร็วเมื่อเปรียบเทียบกับต้นกล้าของส้มชนิดอื่น และมีการตอบสนองต่อเชื้อราอาร์บัสคูลาร์ ไมคอร์ไรซาได้ดีมาก Tangerine (Citrus reticulata) variety ‘Sai Num Phung’ is widely grown in northern Thailand by air layering or grafting on rootstocks of other varieties or other citrus plants. Different levels of chemical fertilizers are used in these tangerine orchards. Arbuscular mycorrhizal (AM) fungi associated with tangerine roots in the orchards of northern Thailand, the effect of AM fungi on the growth of air layering of tangerine variety ‘Sai Num Phung’ with different levels of N and P fertilizers and the effect of AM fungi on the growth of different tangerine varieties and some other Citrus species in experimental pots were investigated. The results showed that phosphorus levels in the soil of tangerine orchards significantly effected (P<0.05) the percentage of AM colonization. High level of phosphorus decreased root colonization and spore density of AM fungi in soil. Twenty-two species of AM fungi were found in the tangerine orchards. The effects of AM fungi, N and P fertilizers on air layering of tangerine in the experimental pots were investigated for ten months. AM fungi were found to increase the growth of the host plant except those in the pots with both N and P fertilizers. In low P soil, concentrations of P and Mg in the leaves of tangerine were higher in the inoculated plants than those in the uninoculated ones. Application of N and P fertilizers decreased AM colonization in the root of tangerine plants. The effect of AM fungi on the growth of seedlings of four tangerine varieties and four other Citrus species seedlings in the experimental pots was investigated for five months. The results showed that AM fungi increased the growth of lime (C. aurantifolia), pomelo (C. maxima) and tangerine (C. reticulata) varieties Cleopatra, Fremont, Ocean and Sai Num Phung. The dry weight of shoots and roots of lime and pomelo was higher than those of other Citrus seedlings. Although seedlings of tangerine varieties Cleopatra and Sai Num Phung responded to AM fungi but they grew slowly. AM fungi did not have significant effect on the growth of sweet orange (C. sinensis) and a hybrid citrange or Troyer (Citrus sinensis×Poncirus trifoliata). This study indicated that high levels of N and P fertilizers in soil decreased the potential of AM fungi in improving growth of the host plant. Lime and pomelo seedlings were fast growing compared to other Citrus species and responded very well to AM fungi