การวิจัยเชิงปฏิบัติการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาศักยภาพครูด้าน (1) การประยุกต์การเรียนรู้แบบเสาะหาความรู้ (Inquiry Process) และการเรียนรู้การแก้ปัญหา (Problem-Based Learning) ในระบบการวิจัย (2) การพัฒนาทักษะการวิจัยด้านวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม และ (3) การประยุกต์ใช้กระบวนการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ของนักเรียน ประชากรที่ศึกษาประกอบด้วยครูจำนวน 33 คน ที่สมัครจากโรงเรียนทั่วประเทศและได้รับการคัดเลือกโดยสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย กิจกรรมการวิจัยประกอบด้วยกระบวนการฝึกอบรมพร้อมการฝึกปฏิบัติทำวิจัยภาคสนาม เป็นระยะเวลารวมทั้งสิ้น 30 วัน ระหว่างวันที่ 1-30 เมษายน 2549 โดยแบ่งกลุ่มวิจัยย่อยออกเป็น 3 กลุ่ม คือ ด้านมลพิษทางน้ำ ด้านความหลากหลายระบบนิเวศน้ำ และด้านความหลากหลายระบบนิเวศบก การเก็บข้อมูลการวิจัยครั้งนี้ใช้แบบประเมินผลเมื่อสิ้นสุดโครงการ (Post Evaluation) และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participatory Observation) ผลการประเมินก่อนการอบรมพบว่าครูส่วนใหญ่มีทักษะด้านการวิจัยในระดับต่ำ และพบว่า รูปแบบการสอนของครูในชั้นเรียนส่วนใหญ่ยังคงยึดรูปแบบดั้งเดิมโดยอิงตำราและคู่มือต่างๆ เป็นหลัก ผลการประเมินครูภายหลังการฝึกอบรมพบว่าครูเข้าใจและความสามารถในการออกแบบวิจัยได้ในระดับมากสุด ร้อยละ 6.1 มาก ร้อยละ 72.7 และปานกลาง ร้อยละ 21.2 ด้านการประยุกต์ใช้รูปแบบการเรียนรู้แบบเสาะหาความรู้และการแก้ปัญหา พบว่าในระดับมากสุด ร้อยละ 15.2 มากร้อยละ 78.8 ปานกลางและน้อย ร้อยละ 3 ด้านการนำกระบวนการวิจัยไปประยุกต์ใช้การเรียนการสอนในโรงเรียน พบว่าระดับมากสุด ร้อยละ 12.1 มาก ร้อยละ 81.8 และปานกลาง ร้อยละ 6.1 ผลการประเมินด้านผลลัพธ์พบว่าครูสามารถผลิตผลงานวิจัยได้ทั้งหมด 11 ฉบับ และครูส่วนใหญ่เกิดแรงบันดาลใจต้องการนำประสบการณ์จากการฝึกอบรมไปทดลองและประยุกต์ใช้ในการปรับปรุง และริเริ่มกระบวนการเรียนการสอนในโรงเรียนโดยเฉพาะการปรับปรุงแผนการสอน สู่หลักการครูผู้นำสร้างความรู้มากกว่าบริโภคความรู ้การวิจัยครั้งนี้ได้คัดเลือกครูจากทั้งจากสายวิทยาศาสตร์และสังคมศาสตร์ แต่เนื่องจากเนื้อหาและกระบวนการเน้นวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม ทำให้ครูสายสังคมศาสตร์ต้องปรับแนวคิดวิธีการ อย่างไรก็ตามจากการสร้างสถานการณ์ด้วยการทำงานเป็นกลุ่มของครูพบว่าได้เกิดกระบวนการเรียนรู้และถ่ายทอดระหว่างครูด้วยกันเองทำให้ปัญหานี้หมดไป ผลการวิจัยชี้ให้เห็นความจำเป็นที่ครูต้องการฝึกทักษะด้านการวิจัยอย่างมากเพื่อนำไปสู่กระบวนการสร้างความรู้และพัฒนาการเรียนการสอนของแต่ละโรงเรียนต่อไป This action research aimed at improving teacher capacity in (1) incorporating inquiry learning process and problem-based learning with research system, (2) increasing individual skill on environmental science research, and (3) applying research principle for improvement of student learning. The population under study were 33 teachers across the country, whom selected by the Thailand Research Fund Committee. Research activities consisted workshop sessions and fieldwork activities during April 2006. The teachers were divided into 3 study-activity groups; water pollution, aquatic ecosystems and terrestrial ecosystems. Research data were collected by using post evaluation and participatory observation of participating teachers. Pre-evaluation results indicated most teachers had less research competency and skill, and their teaching methods primarily relied on the conventional methods based on available books and manuals. Post-evaluation found teachers had gained more knowledge and understanding on research design at maximum, high and moderate levels at 6.10%, 72.7% and 21.2% respectively. For application of inquiry process and problem-based learning, the teachers responded at maximum, high and moderate levels at 15.2%, 78.8% and 3.0% respectively. The degree of applying research-based process for future school teaching and planning lessons, the teachers replied at maximum, high and moderate levels at 12.1%, 81.8% and 6.1% respectively. The overall outcome, the teachers could produce 11 articles, while most got an inspiration to use and test this lessons learned for the improvement of their teaching process-especially the lesson plan, leading to the teacher who builds rather than consumes knowledge. This research recruited both science and social science based teachers, while the training context mainly focused on environmental science, this needed the latter to adjust their background. However, the training organized teachers into a mixed group then crosslearning proceeded and eventually ending such difficulty. The final result pointed out that teachers need much capacity building on research skill, as they expect that to further construct knowledge and learning development process of each school.