วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2543

ในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนได้เสนอการพิจารณาความเป็นไปได้ของ 'การเปลี่ยนความเชื่อ' ในขณะที่มีการเปลี่ยนพาราไดม์ โดยในเบื้องต้นผู้เขียนจะได้พิจารณาถึง 'หลักความสามารถประเมินด้วยเกณฑ์เดียวกัน' ซึ่งเป็นแกนกลางของทัศนะเรื่องการเปลี่ยนความเชื่อของไอแซค เลวี่ การเปลี่ยนความเชื่อตามหลักการข้างต้นของเลวี่ ผู้เขียนคิดว่าสามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเด็นคือ มี 'ความต่อเนื่อง' และ ' ความสามารถแปลได้' ไปตลอดกระบวนการการสืบความรู้ อย่างไรก็ตาม ทัศนะของโทมัส คูห์น ในเรื่อง 'ความไม่สามารถประเมินด้วยเกณฑ์เดียวกัน' ปฏิเสธทั้ง 2 ประเด็นดังกล่าวตามข้อเสนอของเลวี่ ข้อเสนอของคูห์นเป็นการปฏิเสธ 'ความต่อเนื่อง' และ 'ความสามารถแปลได้' ในระดับชุมชนวิทยาศาสตร์โดยเฉพาะในเวลาที่มีการเปลี่ยนพาราไดม์ ผู้เขียนจะใช้แนวคิดเรื่อง 'มีม' หรือ การซ้ำแบบทางมโนทัศน์ที่ถูกเสนอโดยริชาร์ด ดอว์คิน เป็นคนแรก มาพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่าง 'ประสบการณ์' ของการเปลี่ยนความเชื่อของบุคคลกับ 'ปรากฏการณ์' การเปลี่ยนพาราไดม์ของชุมชนตามทัศนะของคูห์น จากนั้นผู้เขียนจะเสนอว่า เราไม่อาจปฏิเสธ 'ความไม่ต่อเนื่อง' ในกระบวนการการเปลี่ยนความเชื่อของบุคคลในขณะเปลี่ยนพาราไดม์ได้ แต่ในความไม่ต่อเนื่องนั้น แม้คูห์นจะกล่าวถึงข้อจำกัดของภาษาที่ทำให้เกิดความล้มเหลวในการแปลและปัญหาในการสื่อสารระหว่างกัน แต่เราสามารถหาวิธีสนทนาระหว่างสภาวะความเชื่อในพาราไดม์ที่ต่างกันได้ เช่น แนวคิดเรื่องการขนถ่ายเชิงมโนทัศน์ของฮอฟสตัดเตอร์ ที่มองการแปลไปในกระบวนการเชิงสร้างสรรค์ซึ่งเท่ากับว่าทัศนะเรื่อง 'ความไม่สามารถแปลได้' ของคูห์นอาจไม่ใช่อุปสรรคของการสืบความรู้ไปเสียทั้งหมด