ประเทศไทยมีพื้นที่สูงประมาณ 67 ล้านไร่ ประกอบด้วยพื้นที่อนุรักษ์ พื้นที่ต้นน้ำ เขตรักษา พันธุ์สัตว์ป่าซึ่งมีความสำคัญต่อระบบนิเวศ มีความหลากหลายของชุมชนและวัฒนธรรม มีความหลากหลายของการใช้ที่ดินเพื่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคม จึงทำให้มีความขัดแย้งของการใช้ที่ดินระหว่างเป้าหมายทางเศรษฐกิจ สังคมและสิ่งแวดล้อม ในปัจจุบันหน่วยงานในภาครัฐมีหน้าที่ในการบริหารจัดการพื้นที่สูงในมิติต่าง ๆ อยู่แล้ว แต่ยังมีปัญหาหลายประการที่ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมลง นอกจากนั้น ยังเกิดภัยธรรมชาติที่ส่งผลกระทบต่อประชากรพื้นราบเป็นวงกว้างการวิจัยจึงวิเคราะห์ผลกระทบของการใช้ที่ดินและการจัดการรูปแบบต่าง ๆ ผลได้ผลเสียของกลุ่มต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ความยั่งยืนของระบบการผลิต ความยั่งยืนของฐานทรัพยากร เพื่อเสนอแนะแนวทางการจัดการด้านเศรษฐศาสตร์และกฎหมาย ที่จะจูงใจให้มีการใช้ทรัพยากรในพื้นที่สูงอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน พื้นที่กรณีศึกษา คือ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว ประกอบด้วย บ้านแม่คองซ้าย บ้านแม่ป่าเส้า บ้านนา เลา บ้านฟ้าสวย บ้านขุนคอง บ้านแม่จาใต้ อำเภอเชียงดาว และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแม่เลา-แม่แสะ ประกอบด้วย บ้านแม่เลา บ้านแม่แสะอำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ วิธีการศึกษาประกอบด้วยการ ทบทวนเอกสาร และการสำรวจพื้นที่ การสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้องกลุ่มต่าง ๆ ผลการศึกษาพบว่าองค์กรและหน่วยงานต่าง ๆ ที่มีส่วนในการพัฒนาพื้นที่สูงมีปัญหาด้านการ ปฏิบัติงานอันเนื่องมาจากนโยบายของรัฐมีการเปลี่ยนแปลงบ่อย ขาดความเชื่อมโยงและประสานงานอย่างเป็นระบบ บุคลากรมีจำนวนจำกัด หลายหน่วยงานผู้ปฏิบัติงานเป็นลูกจ้างและเข้าออกงานบ่อย ขาดความต่อเนื่อง รวมทั้งงบประมาณในการดำเนินการมีน้อยและไม่ต่อเนื่อง ที่สำคัญ คือ เป็นการแก้ไขปัญหาจากฝ่ายรัฐทางเดียว ขณะที่ชุมชนบนพื้นที่สูงยังต้องพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่เป็นหลัก มีปัญหาของการใช้ที่ดินที่มีจำกัด ความไม่มั่นคงในที่ดินทำกิน ปัญหาหนี้สิน ระดับการศึกษาต่ำ การคมนาคมไม่สะดวกและปัญหายาเสพติด การบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัดไม่สามารถกระทำได้ การอพยพโยกย้ายก็เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ การจำกัดขอบเขตของชุมชนและพัฒนาพื้นที่สูงในปัจจุบันเป็นการบรรเทาปัญหาเท่านั้น จึงควรหาแนวทางอื่นเพื่อเป็นทางเลือกในการแก้ไขปัญหาโดยการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากร และสร้างแรงจูงใจทั้งด้านเศรษฐกิจและสิทธิการทำประโยชน์ในที่ดิน แนวคิดมาตรการทางเศรษฐกิจของการศึกษา คือ การจูงใจให้ชุมชนที่อยู่อาศัยในเขตป่ามีบทบาทในการดูแลรักษาทรัพยากรป่าไม้ โดยการสนับสนุนเงินทุนโดยตรงหรือโดยทางอ้อมแก่ชุมชน การศึกษาได้เลือกใช้วิธีการ Contingent Valuation Method (CVM) ในการประเมินมูลค่าเศรษฐกิจของทรัพยากรในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ผลของการศึกษาพบว่ามีความเป็นไปได้ในการระดมทุนจากสาธารณชนทั่วไป โดยค่าความเต็มใจที่จะจ่ายต่อครัวเรือนเพื่อสนับสนุนโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เชียงดาว-แม่แตง สำหรับคนเชียงใหม่และคนกรุงเทพฯเกือบจะเท่ากัน คือ ประมาณ 71 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือนเป็นระยะเวลา 5 ปี ซึ่งเท่ากับเงินสนับสนุน 4,260 บาทต่อครัวเรือน ซึ่งกระทรวงการคลังอาจนำผลการศึกษาไปใช้เป็นข้อมูลในการออกกฎหมายเพื่อเก็บภาษีสิ่งแวดล้อมได้สำหรับการแก้ไขปัญหาสิทธิในที่ดิน การออกเอกสารสิทธิให้กับผู้ที่ครอบครองที่ดินไม่สามารถทำได้เนื่องจากเป็นพื้นที่อนุรักษ์ จึงควรให้สิทธิในรูปของสิทธิชุมชนโดยการแก้ไขกฎหมาย กฎ ระเบียบมติ ที่เกี่ยวข้องของแต่ละหน่วยงานที่ดูแลที่ดินของรัฐ ให้สามารถรับรองสิทธิของชุมชนในการจัดการที่ดินโดยได้รับอนุญาตจากหน่วยงานของรัฐ หรือการเพิ่มมาตราหรือหมวดว่าด้วยสิทธิและกรรมสิทธ์ในที่ดินของชุมชนในประมวลกฎหมายที่ดิน เพื่อให้สามารถออกหนังสือแสดงสิทธิในที่ดินในรูปของเอกสารสิทธิชุมชนหรือโฉนดชุมชน ผลดีที่คาดว่าจะได้รับจากการออกโฉนดชุมชนหรือเอกสารสิทธิชุมชนที่เห็นได้ชัดคือ ประชาชนส่วนใหญ่กลุ่มหนึ่งที่ถือครองและใช้ประโยชน์ที่ดินในที่ดินของรัฐจะได้รับการรับรองให้มีความมั่นคงในการอยู่อาศัยและทำกินในที่ดินภายใต้การกำกับของรัฐ ทำให้เกิดแรงจูงใจในการพัฒนาพื้นที่ และการผลิตที่ยั่งยืน แทนที่จะรีบใช้ทรัพยากรให้มากที่สุดเพราะความไม่มั่นคงในการถือครองที่ดิน ภาครัฐเองสามารถลดภาระการจัดการดูแลประชาชนลง เนื่องจากภาระดังกล่าวได้มอบให้กับชุมชนเป็นผู้จัดการดูแลแทน รัฐจึงสามารถใช้คนน้อยลง และปรับบทบาทของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติมาเป็นการกำกับดูแลชุมชนให้ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนด นอกจากนั้น ชุมชนที่ได้รับสิทธิในที่ดินจะทำการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติที่อยู่ข้างเคียงเพราะอาจมีผลกระทบกับการใช้ที่ดินของตน Altogether 67 million rai of the total area of Thailand is classified as highland areas which are mostly protected areas, watershed areas and wildlife sanctuaries of high ecological importance. Given diversities of culture and tradition as well as land use under different economic and social systems, there have been conflicts over land use in these areas to meet competing social, economic and environmental objectives. Currently, despite the existence of a number of public agencies responsible for various administrative dimensions of highland areas, the degradation process of the environmental quality still continues. There have also been a number of natural hazards that affect not only those who live in the highland areas, but also the population who live downstream. The purpose of this study therefore focused on the impact of different land use and management system, the costs and benefits to various stakeholders group and addressing issues such as sustainability of production systems, sustainability of natural resources base. The goal was to recommend legal and economic instruments that could lead to improve management by providing incentives for more efficient and more sustainable natural resources use. Information and data used for the analysis were from reviews of secondary data, interviews of key informants and socio-economic surveys in selected villages. The study area included the villages of Mae Khong Sai, Mae Pa Sao, Ban Na Lao, Ban Fa Suay, Ban Khun Khong, Mae Ja Tai located in Chiangdao Wildlife Sanctuary in Chinag Dao district of Chiang Mai. The study areas also covered villages in Mae Lao-Mae Sae Wildlife Sanctuary, namely Mae Lao and Mae Sae villages in Mae Taeng district of Chiangmai. Key problems identified with respect to institutions and administrative aspects were the lack of continuity of policy and lack of system for effective coordination. Management drawbacks also occurred because of inadequacy of manpower. A large proportion of the manpower was also temporary employees with high turnover rates. In addition, budgetary constraints and reliability of funds allocation were commonly cited as major operational drawbacks. Other observations were that the State generally dictated the solutions, local communities still relied on natural resources in protected areas in the highland areas, limited land supplies, lack of security of land tenure, problems of indebtedness, low level of education, problems of drugs, poor transportation network and problems of accessibility, poor enforcement of rules and regulations. Given that resettlement could not be a feasible option and restriction of land area appeared to be only temporary solutions, it is recommended that solutions should be identified by involving local communities in the management of natural resources and creates economic incentives for sustainable resources use as well as recognition of rights to use land. Underlying the principle of using economic instruments is to provide incentives for local communities to look after natural resources by providing funding either directly or indirectly. In this study, Contingent Valuation Method (CVM) was used to assess the economic value of natural resources and relatedly the feasibility of mobilizing financial contributions from the general public. The values of the willingness to pay to support conservation programs for the Chiangdao-Mae Lao& Mae Sae Wildlife sanctuaries for the respondents in Chiang Mai and Bangkok were almost the same at around 71 Baht /month for a period of 5 years which was equivalent to a monthly payment of 4,260 Baht per household. This estimated value could be used by the Ministry of Finance in formulating policy on environmental tax. Regarding the issue of rights for land utilization, as the land in the study areas is located in protected areas, it is not possible to issue private property rights. Rights allocated should therefore be in the form of community rights. This will require amending the law, rules and regulations and Cabinet Decisions relevant to the various public agencies responsible for various categories of public land. The purpose of the amendment is to give the agencies the authority to recognize the rights of the local communities over land. The other option is to add a Section or a Clause in the Land Code on the issuance of land rights in the form of ‘Community Land Rights’ or ‘Community Land Title’. The benefit of this is that local communities which have occupied and utilized land resources are given tenurial security to continue to live and utilize land under the supervision of the State. This will provide the incentives for communities for sustainable resources use as oppose to trying to extract as much resources as possible as would be the case if community members do not have tenure security. Given that the communities are now taking over some of the management responsibilities, this would also reduce the resources to monitor unauthorized use of forest resources. The role of the State would become more limited to just monitoring whether communities are following the rules, regulations and conditions. The provision of community rights will also have the incentives of looking after natural resources in near-by locations as this may directly affect their land.