การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อกำหนดมาตรฐานและจัดทำเครื่องมือในการปฏิบัติงานตรวจพิสูจน์และฟื้นฟูสมรรถภาพตามร่างพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. … ใช้วิธีการวิจัยโดยระดมผู้เชี่ยวชาญดำเนินงานในรูปคณะทำงานศึกษาข้อมูลและกำหนดองค์ประกอบ พิจารณาเกณฑ์ในการจำแนกผู้เสพยาเสพติด กำหนดรายละเอียดมาตรฐานการปฏิบัติในงานตรวจพิสูจน์และฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด จำทำเป็นแบบจำแนกผู้เสพยาเสพติดและแบบประเมินพฤติกรรมในการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด นำเครื่องมือที่จัดทำไปทดลองใช้และพัฒนาปรับปรุงจนเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการตรวจพิสูจน์และปฏิบัติงานฟื้นฟูสมรรถภาพที่ได้คุณภาพ และได้มีการเชิญผู้ทรงคุณวุฒิและผู้ที่เกี่ยวข้องมาวิพากษ์และปรับปรุงแก้ไขตามข้อวิพากษ์แล้วนำไปจัดทำเป็นคู่มือปฏิบัติงาน ฯ ผลการศึกษาวิจัยพบว่าการจำแนกผู้เสพยาเสพติดมีองค์ประกอบในการพิจารณา 3 องค์ประกอบ คือ กาย จิต และสังคม และมาตรฐานการปฏิบัติในการฟื้นฟูสมรรถภาพมี 3 ด้าน คือ การควบคุมตัวแบบเข้มงวด การควบคุมตัวแบบไม่เข้มงวด และแบบไม่ควบคุมตัว ซึ่งข้อค้นพบจากการศึกษาวิจัยครั้งนี้ ทำให้กรมคุมประพฤติได้มีมาตรฐานและเครื่องมือในการปฏิบัติงานตรวจพิสูจน์และฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดสอดคล้องตามร่างพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. … การวิจัยครั้งนี้มีข้อเสนอว่าเมื่อมาตรฐานและเครื่องมือนี้ได้มีการนำไปใช้ ควรจะมีการนิเทศติดตามผลและประเมินประสิทธิภาพของเกณฑ์มาตรฐานและเครื่องมือที่ได้จากการวิจัยต่อไป